Mfantsiman Munisipal Desekyere
| Continent | Africa |
|---|---|
| Paaloŋ | Ghana |
| Located in the administrative territorial entity | Central Region |
| Coordinate location | 5°12′0″N 1°4′0″W, 5°12′0″N 1°4′0″W |
Mfantsiman Munisipal Asɛmbole e la a desekyere lezare ne ayi na kaŋa naŋ be a Central Irigyiŋ poɔ, Ghana. Ba da kuri o la ka o e desekyere asɛmbole 1988 poɔ, ka o e Mfantsiman Desekyere, naŋ da kuri yi a Mfantsiman Desekyere kansil koroo eŋɛ; te ta saŋa na o naŋ da wa zɛge do a puoriŋ are munisipal desekyere asɛmbole vuo-araa 29 Fɛboɔre 2008 eŋɛ na leɛ Mfantsiman Munisipal Desekyere. Ane a lɛ zaa, 28 gyoone 2012 eŋɛ, a desekyere eastern sɛŋ da wɛle la na kuri Ekumfi Desekyere; lɛ la, kyɛ ka o kyɛlee na naŋ e a Mfantsiman Munisipal Asɛmbole. A munisipal bezie be la a Central Irigyiŋ southwest sɛŋ, a taa Saltpond ka o e o teŋkpoŋ.
Geogarapi
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Mfantsiman munisipal be la a Ghana Central Irigyiŋ Atlantic mane noɔre sɛŋ a yɔlle yi latitudes 5° te ta 5°20’ yi a e-koeta ane longitudes 0°44’ to 1°11’ a Greenwich Meridian west, a yɔlle na baŋ ta ŋa 21 kilomitare a mane noɔre sɛŋ ane na baŋ ta ŋa 13 kilomitare dondoli a pãã kɔlage gbaŋgbale ta ŋa 612 sikɔɛ kilomitare. A munisipal kapital la Saltpond.
Ziiri ama la kɔlage a munisipal o west ane northwest la Abura-Asebu-Kwamankese Desekyere, a o east Ekumfi Desekyere ane a o south Atlantic Ocean. A yi 2012 waana ŋa a desekyere yɔllɛɛ la yi Mankessim te tɔ Yamoransa.
Ɛkɔnɔme
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A be deme gbɛɛ yaga tonnoɔre are la zoma nyɔgebo, koɔbo bee dadi. A kapital Saltpond la Nɔdaa paati (CPP) dɔge zie, o meɛreba da maŋ kpeɛrɛ die ba naŋ boɔlɔ Caanan Lodge, Osagyefo Dr Kwame Nkrumah paati. Kwame Nkrumah sɛle la abɛ-teɛ naŋ wulo a UGCC dɔgebo a teŋɛ poɔ. A abɛ-teɛ be la a Saltpond sensogaŋ. So-koɔre fɔrɔ meŋ naŋ eŋ kootaare Ghana poɔ be la Saltpond poɔ. A munisipal pili pɔge la a Akanland Ceramics fagetere (saŋa na) kyɛ pampana naŋ e kɔmpani naŋ maala gampɛlɛ ane zi-fɔrɔ meŋ naŋ piili off-shore oil-drilling Ghana poɔ.
Tenne pɛll
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Mfantsiman Munisipal Asɛmbole Tenne | |||
| No. | Tenne | Semmo | Semmo Yuoni |
|---|---|---|---|
| 1 | Abonko | 1,538 | 2010 |
| 2 | Anomabo | 13,401 | 2010 |
| 3 | Baifikrom | 3,705 | 2010 |
| 4 | Biriwa | 7086[1] | 2010 |
| 5 | Ankaful | ||
| 6 | Kormantse | 8,501 | 2010 |
| 7 | Egya No. 1,2 & 3 | ||
| 8 | Dominase | ||
| 9 | Asafora | 1,127 | 2010 |
| 10 | Nsanful | 960 | 2010 |
| 11 | Kyeakor | 2,491 | 2010 |
| 12 | Kuntu | ||
| 13 | Mankessim | 38,313 | 2010 |
| 14 | Taido | ||
| 15 | Saltpond | 24,132 | 2012 |
| 16 | Aminsakrom | ||
| 17 | Yamoransa | 6,816 | 2010 |
| 18 | Eguase | 1,025 | 2010 |
| 19 | Akatakyiwa | ||
| 20 | Oguakuma | ||
| 21 | Akoanso | ||
| 22 | Kobina Ansah | ||
| 23 | Egyirfa | ||
| 24 | Waakrom | ||
| 25 | Akroful | ||
| 26 | Amoanukumah | ||
| 27 | Akraman | ||
| 28 | Nsanfokuma | ||
| 29 | Fomena/Begyin | ||
| 30 | Edzimbor | ||
| 31 | Ekutukrom | ||
| 32 | Nkwantakesedo | ||
| 33 | Mampong | ||
| 34 | Brofoyedur | ||
| 35 | Tayido | ||
| 36 | Pomadze | ||
| 37 | Ekurabadze | ||
| 38 | Oboadze | ||
| 39 | Anomansa | ||
| 40 | Abandze | 3,632 | 2010 |
| 41 | Ewoyaa | ||
| 42 | Hiini | ||
| 43 | Pebi | ||
| 44 | Eshiro | ||
| 45 | Krofu | 1,321 | 2010 |
| 46 | Nkwanta | ||
| 47 | Effutuakwa | ||
| 48 | Opim | ||
| 49 | Duadze | ||
| 50 | Towoboase | ||
| 51 | Edumanu | ||
| 52 | Kwesi Ansah | ||
| 53 | Mprenkyi | ||
| 54 | Akropong | ||
| 55 | Kwaakrom | ||
| 56 | Essamutan | ||
| 57 | Odumano | ||
| 58 | Kyekyewere | ||
| 59 | Taabosom | ||
| 60 | Kaawonsere | 1,265 | 2010 |
| 61 | Akobima | ||
Begemaale die mɛmba kora
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Mr. Abakah-Quansah: 1992–1996
- Mr. Jacob Arthur: 1996–2000, 2000–2004
- Mr. Stephen Asamoah Boateng: 2004–2008
- Mr. Aquainas Tawiah Quansah: 2008–2012, 2012–2016
- Mr. Ekow Kwansah Hayford: 2016-2020
- Ophelia Mensah: 2017 - present
Nentegerɛ mine
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Nimize-noba mine naŋ baa Mfantsiman Munisipal eŋɛ la:
- Prof. Francis K. A. Allotey[2]
- Prof. Paul Archibald Vianey Ansah
- Prof. William Otoo Ellis- Vice Chancellor, Kwame Nkrumah University of Science and Technology (KNUST), Ghana
- Prof. Kwesi Andam – Former Vice Chancellor, KNUST, Ghana (He was an indigene until Ekumfi District was carved out of Mfantsiman Municipality)
- King Peggy
- Dr. James Kwegyir Aggrey[3]
- John Mensah Sarbah
- Kobina Arku Korsah[4] (Sir Arku Korsah)
- Ama Ata Aidoo[5]
- William Ansah Sessarakoo
- George Ekem Ferguson
- K. B. Anann
- Isaac Dadzie Honny
- Lawyer Kweku Yamoah Painstil
- Mr. Isaac Kwegyir Essel(Proprietor- Sabs Smerbu Memorial JHS)
- CSOP Prince Essel- Nana Osreko Yamoah Ponko I (Akwamuhene of Mankessim Traditional Area)
- Mrs Agnes Ama Bentsiwaa Botchway
- Daasebre Kwebu Ewusi VII (Omanhene of Abeadze Traditional Area)
- Mr. Hariom Ewusie Anan (Proprietor – Hariom International School)
Zipeɛre
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ https://web.archive.org/web/20160305190542/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010_District_Report/Central/MFANTSEMAN.pdf
- ↑ https://nuclearprinceton.princeton.edu/people/francis-kofi-ampenyin-allotey-1932-2017
- ↑ https://findingaids.library.columbia.edu/resolve/4492529
- ↑ https://web.archive.org/web/20210418193145/http://ugspace.ug.edu.gh/handle/123456789/24692
- ↑ https://literarymama.com/articles/departments/2016/02/a-profile-of-ama-ata-aidoo-draft