Vare le yelbulo

Akua Donkor

Yizie Wikipiideɛ
Akua Donkor
nensaala
Dɔɔ bee pɔge bee dɔgebopɔge Maale eŋ
Dɔgebo paaloŋGhana Maale eŋ
Yo-ennaa bee yoporaaAkua Maale eŋ
Family nameDonkor Maale eŋ
Dɔgebo bebiriFɛreboɔre 1952 Maale eŋ
Kūū bebiri28 Ɔɔtoorebare 2024 Maale eŋ
Place of deathAccra Maale eŋ
Kɔkɔyelii, sɛge ne bee goligoluuBɔrefɔ Maale eŋ
Tonnoɔrefarmer, Pɔleteesa Maale eŋ

Akua Donkor da e la Gaana deme pɔleteeseɛn a neŋ koraa.[1] Akua Donkor da e la neɛ naŋ waane a paati ŋa ba naŋ boɔlɔ Ghana Freedom Party (G.F.P.). Akua e la neŋkpeɛŋaa kaŋa naŋ be a Gaanean poletese poɔ, a yi a o mennoo ane a o noba poɔ yɛlɛ yelbu zuiŋ . O da nyɛɛ la gyeremɛ mine yi a o noɔre yelyelii ko a o paati yeltare ane koɔbo yeltare meŋ.[2][3]

Akua Donkor Net Worth

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Yɛlɛ mine kyaare Akua Donkor’s teŋɛ zu boɔbo bee bondaanoo ba maale yi yeŋe lɛ, kyɛ nyaabo wuloŋ ka o libii ane o bondaanoo zaa na baŋ ta la $2 miliyoŋ . O naŋ e  poletesean ane koɔraa, o bondaanoŋ yaga zaa zie yi la a o poletese ane a o koɔbo toma zie.[4]

Nyɔvooroŋ dendenga

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Akua Donkor dogibu wagri e la February 1952 ane ‘yire Ejuratia naŋ be a Afigya Kwabre District naŋ be Ashanti Region ko Ghana (pampana a Gold Coast) o toma da e la cocoa kuobo kye noba da bang ka o taa sakuri wulibo bambo

Meŋɛ Nyɔvooroŋ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Akua Donkor dɔgɛɛ pɔgeyayeni ka o yuori la Ama Serwaa Bonsu.[5]

Akua Donkor a piiluu saŋa da eɛ lampega kanga pɔge ko a Heman electoral area naŋ be a Afigya Kwabre District[4] naŋ be Ashanti Region.[6][7]

2012 vootu yuoni poɔ.

O da are la o yoŋ a naasaale maŋ boɔle ka "independent presidential candidate" a 2012 vootu yuoni poɔ ka o na tõɔ e president ko a Ghana, kyɛ a Electoral Commission da ba sage de o ka o are o paati gbɛbogri bonso, o da ba tõɔ tu a tuuroŋ kyaare a vootu yɛlɛ ka a ta kyɔŋkyɔŋ. Ka o da leɛ teɛ Paa Kwesi Nduom naŋ be a Progressive People's Party.[8]

2016 vootu

A January, kyuu poɔ a vootu vuoŋ, Donkor GFP yikpoŋ bezie la Kabu naŋ be a Eastern Region da nyɔgɛɛ vūū di.[9] Yele yɛlɛ kyaare a saammo, Donkor da yeli ka a vūū da eɛ bone naŋ boɔrɔ ka o bare a perɛsedɛn kogo boɔbo kyɛ o naŋ are la a Ghana yuori eŋɛ .

Neŋ a lɛ zaa, a October beri pie a 2016 poɔ, a Ghana Electoral Commission da terɛɛ duoruu kyaare ba naŋ ba tõɔ de Akua Donkor ka are o paati gbɛbogriŋ a perɛsedɛn boɔbo sobie poɔ, ayu a noba pie ne ayi meŋ naŋ da boɔrɔ a presedɛn kogi ka ba are a 7 December vootu bebiri .[10][4] O da yeleŋ ka a o kogi are gama da paale neŋ la yeslsaama naŋ da taa teɛwuluu yi a Electoral Commission deme zie. O da boɔlɛɛ o paati biiri ane a paati nembɛrɛ naŋ be a paati poɔ yeli ko ba ka ba ta bare teɛroŋ ka a paati naŋ la leɛ wa la a2020 vootu yuoni poɔ, ka o da la are bɔ a presedɛn kogo.[11]

2020 vootu

A 2020 poɔ, Donkor da paalɛɛ a pɔgeba bata na naŋ da are boɔ a presedɛn kogi a 2020 presidential vootu yuoni poɔ.[12] Ayi a noba pie ne ayi naŋ da are ka ba boɔrɔ la a presedɛn kogi, ona la da e a banuu soba.[13]

2024 vootu yuoni

Donkor da sɛgɛɛ a o gama ka o da are a 2024 presidential vootu[14] a tõɔ di presedɛn, ba da e noba bata tuuro a ballot pepa.[15]

Saŋa kaŋa, Donkor da naŋ boɔrɔ ka o da de John Dramani Mahama, a 2024 presidential kogi ara a National Democratic Congress, yi yɛlɛ mine o naŋ da yeli kyaare neŋ a o gama ba sagedeebo kyaare a presidential kogi a "Inter-Party Advisory Committee" kpaaroŋ naŋ da e a October bebie pie ne anuu 2024 a Accra poɔ.[16][17]

A Ghana Freedom Party (GFP) yuori naŋ e Philip Appiah Kubi a da e a presedɛn a wa leɛrɛ ko Akua, o da ba taa sagedeebo yi a gama naŋ da taa yelsaama yelbale duoruu mine.[18]

Kampee Noɔre Polloo

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Donkor noɔre polloo da ela ka o di tungning ku zaala wulibu yelitaree bambo a yi zannoo baŋ maŋ boɔlɔ ka 'free education' dendeng gaa nimbituori sakuuri karimbo.[19]

O noɔre polloo kaŋa meŋ da la, ka o na iri la libiyɔɔ ŋa ba naŋ maŋ boɔlɔ ka "import taxes" bare ka lɛ soŋ ka noba yaga maŋ toɔŋ daara boma waana a paaloo poɔ. O la yeli ka o na waane la yeli kaŋa baŋ boɔlɔ ka 'free zone' a Tema Pɔɔte poɔ ka waa mɔlɔ ko boŋkoɔreba tegerɛ ka dadi yɛli do saa a paaloo poɔ.[20] Ŋaa, ka o yeli, da taa la nyaamo ko a Ghana kyɔɔtaare teseŋ gold, cocoa, kyoomo, kãã ane yaaroŋ. O meŋ yelee yɛlɛ ko a Ghana naŋ na maŋ maale o omeŋɛ kyɔɔtaare ka a yi tona , te gaŋ a zaa a te crude oil.Donkor da yeli ka Muammar Gaddafi naŋ da be Libya paaloŋ ka o da e la neɛ na o naŋ da zanna pɔletese yɛlɛ o zie.[19] A da taa kpaamo yi Libyan wederɛ ŋa zie, Donkor yeli ka Ghana seŋɛɛ ka o de o meŋ maana neŋ a northern Africa tenne.

O meŋ da la boɔrɔ la ka a teŋɛ da vootu iri a ba pɔge dɛndɛŋ naŋ na e perɛsedɛn a Gaana poɔ, a da yeli ka pɔgeba taa la sori ka ba soŋ a teŋɛ baabo yeltare poɔ.[19]

Akua Donkor Serɛɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Akua Donkor kuli la serɛ, kyɛ duoruu kyaare a o serɛ ba maale kyaane noba yaga zie ka ba na baŋ o lɛ.

Akua Donkor Dɔgereba

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Duoruu kyaare a o dɔgereba ba maale ŋmɛ yaare ko andonɛɛ bammo lɛ.[21]

Duoruu meŋ kyaare a o yɔɔ mine ba maale ŋmɛ yaare ko andonɛɛ bammo meŋ.[21]

Akua Donkor Kūū

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Akua Donkor, da e la posaana o naŋ da kpi yendaare, October bebie lezare ne anii daare 2024 yuoni poɔ, a yi o naŋ da le baaloŋ bilee kaŋa a da gaŋ Ridge Hospital be o naŋ da gaa sammo ayi baaloŋ bilee kaŋa ba naŋ da yeli ka o le a kampee vuo poɔ, kyaare a kyakya naŋ be a o nimitɔɔre a 2024 Ghana gbuli zaa vootu poɔ ba naŋ maŋ boɔlɔ ka '2024 Ghanaian general election'.[22][23] Ba da peɛre nyɛ la poɔ baaloŋ mine la da taa o.[24]

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. Otchere, Gertrude Owireduwaah (29 October 2024). "What you probably didn't know about Akua Donkor - Adomonline.com". Retrieved 29 October 2024
  2. "Akua Donkor, 'Otumfuo is my husband' - Now Ghana!". Now Ghana!. Archived from the original on 24 April 2016. Retrieved 9 April 2016.
  3. "Ghana Freedom Party Leader Akua Donkor dead". 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
  4. 1 2 3 Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
  5. Akua Donkor: Ejuratia residents mourn as daughter calls for state burial". 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
  6. Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
  7. Akua Donkor, an epitome of female empowerment". 5 November 2024. Retrieved 29 December 2024.
  8. "Disqualified Akua Donkor Joins Nduom's PPP". Peacefmonline.com. Retrieved 3 September 2024
  9. "Akua Donkor party office burnt". ghanaweb.com. 23 January 2016. Retrieved 9 April 2016.
  10. "EC disqualifies Nduom, Konadu, 11 others; accepts 4 - MyJoyOnline". Archived from the original on 9 February 2017. Retrieved 12 October 2016.
  11. "Akua Donkor calms supporters, says 2020 is her surest bet". 12 October 2016
  12. "Akua Donkor, Konadu Rawlings, Dzogbenuku cleared to contest 2020 election". GhanaWeb.
  13. "2020 PRESIDENTIAL RESULTS". ec.gov.gh. 8 December 2020. Retrieved 16 October 2024.
  14. "2024 Elections: Akua Donkor and two others file nomination". GhanaWeb.
  15. "Akua Donkor Jubilates Over Number 3 Position On Presidential Ballot". DailyGuide Network. 23 September 2024. Retrieved 16 October 2024.
  16. "Akua Donkor threatens to sue Mahama over derogatory comment on her presidential candidate qualifications - Graphic Online".
  17. Otchere, Gertrude Owireduwaah (15 October 2024). "Akua Donkor threatens to sue Mahama - Adomonline.com". Retrieved 29 October 2024.
  18. "EC disqualifies GFP's new flagbearer over illegalities". 12 November 2024. Retrieved 15 November 2024.
  19. 1 2 3 Rebecca Quaicoe Duho. "Ghana must not be in difficulty — Akua Donkor - Graphic Online". www.graphic.com.gh. Retrieved 26 April 2016.
  20. Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
  21. 1 2 Rebecca Quaicoe Duho. "Ghana must not be in difficulty — Akua Donkor - Graphic Online". www.graphic.com.gh. Retrieved 26 April 2016.
  22. "Akua Donkor, Presidential Candidate of Ghana Freedom Party dies at age 72 - MyJoyOnline". www.myjoyonline.com. 29 October 2024.
  23. "Akua Donkor: Ghana presidential candidate die about a month to elections". BBC News Pidgin. 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
  24. "Ghana presidential candidate Akua Donkor passes away". Africanews. 30 October 2024. Retrieved 30 October 2024.