Akua Donkor
| Dɔɔ bee pɔge bee dɔgebo | pɔge |
|---|---|
| Dɔgebo paaloŋ | Ghana |
| Yo-ennaa bee yoporaa | Akua |
| Family name | Donkor |
| Dɔgebo bebiri | Fɛreboɔre 1952 |
| Kūū bebiri | 28 Ɔɔtoorebare 2024 |
| Place of death | Accra |
| Kɔkɔyelii, sɛge ne bee goligoluu | Bɔrefɔ |
| Tonnoɔre | farmer, Pɔleteesa |
Akua Donkor da e la Gaana deme pɔleteeseɛn a neŋ koraa.[1] Akua Donkor da e la neɛ naŋ waane a paati ŋa ba naŋ boɔlɔ Ghana Freedom Party (G.F.P.). Akua e la neŋkpeɛŋaa kaŋa naŋ be a Gaanean poletese poɔ, a yi a o mennoo ane a o noba poɔ yɛlɛ yelbu zuiŋ . O da nyɛɛ la gyeremɛ mine yi a o noɔre yelyelii ko a o paati yeltare ane koɔbo yeltare meŋ.[2][3]
Akua Donkor Net Worth
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Yɛlɛ mine kyaare Akua Donkor’s teŋɛ zu boɔbo bee bondaanoo ba maale yi yeŋe lɛ, kyɛ nyaabo wuloŋ ka o libii ane o bondaanoo zaa na baŋ ta la $2 miliyoŋ . O naŋ e poletesean ane koɔraa, o bondaanoŋ yaga zaa zie yi la a o poletese ane a o koɔbo toma zie.[4]
Nyɔvooroŋ dendenga
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Akua Donkor dogibu wagri e la February 1952 ane ‘yire Ejuratia naŋ be a Afigya Kwabre District naŋ be Ashanti Region ko Ghana (pampana a Gold Coast) o toma da e la cocoa kuobo kye noba da bang ka o taa sakuri wulibo bambo
Meŋɛ Nyɔvooroŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Akua Donkor dɔgɛɛ pɔgeyayeni ka o yuori la Ama Serwaa Bonsu.[5]
Pɔletese
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Akua Donkor a piiluu saŋa da eɛ lampega kanga pɔge ko a Heman electoral area naŋ be a Afigya Kwabre District[4] naŋ be Ashanti Region.[6][7]
2012 vootu yuoni poɔ.
O da are la o yoŋ a naasaale maŋ boɔle ka "independent presidential candidate" a 2012 vootu yuoni poɔ ka o na tõɔ e president ko a Ghana, kyɛ a Electoral Commission da ba sage de o ka o are o paati gbɛbogri bonso, o da ba tõɔ tu a tuuroŋ kyaare a vootu yɛlɛ ka a ta kyɔŋkyɔŋ. Ka o da leɛ teɛ Paa Kwesi Nduom naŋ be a Progressive People's Party.[8]
A January, kyuu poɔ a vootu vuoŋ, Donkor GFP yikpoŋ bezie la Kabu naŋ be a Eastern Region da nyɔgɛɛ vūū di.[9] Yele yɛlɛ kyaare a saammo, Donkor da yeli ka a vūū da eɛ bone naŋ boɔrɔ ka o bare a perɛsedɛn kogo boɔbo kyɛ o naŋ are la a Ghana yuori eŋɛ .
Neŋ a lɛ zaa, a October beri pie a 2016 poɔ, a Ghana Electoral Commission da terɛɛ duoruu kyaare ba naŋ ba tõɔ de Akua Donkor ka are o paati gbɛbogriŋ a perɛsedɛn boɔbo sobie poɔ, ayu a noba pie ne ayi meŋ naŋ da boɔrɔ a presedɛn kogi ka ba are a 7 December vootu bebiri .[10][4] O da yeleŋ ka a o kogi are gama da paale neŋ la yeslsaama naŋ da taa teɛwuluu yi a Electoral Commission deme zie. O da boɔlɛɛ o paati biiri ane a paati nembɛrɛ naŋ be a paati poɔ yeli ko ba ka ba ta bare teɛroŋ ka a paati naŋ la leɛ wa la a2020 vootu yuoni poɔ, ka o da la are bɔ a presedɛn kogo.[11]
A 2020 poɔ, Donkor da paalɛɛ a pɔgeba bata na naŋ da are boɔ a presedɛn kogi a 2020 presidential vootu yuoni poɔ.[12] Ayi a noba pie ne ayi naŋ da are ka ba boɔrɔ la a presedɛn kogi, ona la da e a banuu soba.[13]
2024 vootu yuoni
Donkor da sɛgɛɛ a o gama ka o da are a 2024 presidential vootu[14] a tõɔ di presedɛn, ba da e noba bata tuuro a ballot pepa.[15]
Saŋa kaŋa, Donkor da naŋ boɔrɔ ka o da de John Dramani Mahama, a 2024 presidential kogi ara a National Democratic Congress, yi yɛlɛ mine o naŋ da yeli kyaare neŋ a o gama ba sagedeebo kyaare a presidential kogi a "Inter-Party Advisory Committee" kpaaroŋ naŋ da e a October bebie pie ne anuu 2024 a Accra poɔ.[16][17]
A Ghana Freedom Party (GFP) yuori naŋ e Philip Appiah Kubi a da e a presedɛn a wa leɛrɛ ko Akua, o da ba taa sagedeebo yi a gama naŋ da taa yelsaama yelbale duoruu mine.[18]
Kampee Noɔre Polloo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Donkor noɔre polloo da ela ka o di tungning ku zaala wulibu yelitaree bambo a yi zannoo baŋ maŋ boɔlɔ ka 'free education' dendeng gaa nimbituori sakuuri karimbo.[19]
O noɔre polloo kaŋa meŋ da la, ka o na iri la libiyɔɔ ŋa ba naŋ maŋ boɔlɔ ka "import taxes" bare ka lɛ soŋ ka noba yaga maŋ toɔŋ daara boma waana a paaloo poɔ. O la yeli ka o na waane la yeli kaŋa baŋ boɔlɔ ka 'free zone' a Tema Pɔɔte poɔ ka waa mɔlɔ ko boŋkoɔreba tegerɛ ka dadi yɛli do saa a paaloo poɔ.[20] Ŋaa, ka o yeli, da taa la nyaamo ko a Ghana kyɔɔtaare teseŋ gold, cocoa, kyoomo, kãã ane yaaroŋ. O meŋ yelee yɛlɛ ko a Ghana naŋ na maŋ maale o omeŋɛ kyɔɔtaare ka a yi tona , te gaŋ a zaa a te crude oil.Donkor da yeli ka Muammar Gaddafi naŋ da be Libya paaloŋ ka o da e la neɛ na o naŋ da zanna pɔletese yɛlɛ o zie.[19] A da taa kpaamo yi Libyan wederɛ ŋa zie, Donkor yeli ka Ghana seŋɛɛ ka o de o meŋ maana neŋ a northern Africa tenne.
O meŋ da la boɔrɔ la ka a teŋɛ da vootu iri a ba pɔge dɛndɛŋ naŋ na e perɛsedɛn a Gaana poɔ, a da yeli ka pɔgeba taa la sori ka ba soŋ a teŋɛ baabo yeltare poɔ.[19]
Akua Donkor Serɛɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Akua Donkor kuli la serɛ, kyɛ duoruu kyaare a o serɛ ba maale kyaane noba yaga zie ka ba na baŋ o lɛ.
Akua Donkor Dɔgereba
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Duoruu kyaare a o dɔgereba ba maale ŋmɛ yaare ko andonɛɛ bammo lɛ.[21]
Duoruu meŋ kyaare a o yɔɔ mine ba maale ŋmɛ yaare ko andonɛɛ bammo meŋ.[21]
Akua Donkor Kūū
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Akua Donkor, da e la posaana o naŋ da kpi yendaare, October bebie lezare ne anii daare 2024 yuoni poɔ, a yi o naŋ da le baaloŋ bilee kaŋa a da gaŋ Ridge Hospital be o naŋ da gaa sammo ayi baaloŋ bilee kaŋa ba naŋ da yeli ka o le a kampee vuo poɔ, kyaare a kyakya naŋ be a o nimitɔɔre a 2024 Ghana gbuli zaa vootu poɔ ba naŋ maŋ boɔlɔ ka '2024 Ghanaian general election'.[22][23] Ba da peɛre nyɛ la poɔ baaloŋ mine la da taa o.[24]
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Otchere, Gertrude Owireduwaah (29 October 2024). "What you probably didn't know about Akua Donkor - Adomonline.com". Retrieved 29 October 2024
- ↑ "Akua Donkor, 'Otumfuo is my husband' - Now Ghana!". Now Ghana!. Archived from the original on 24 April 2016. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ "Ghana Freedom Party Leader Akua Donkor dead". 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
- 1 2 3 Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ Akua Donkor: Ejuratia residents mourn as daughter calls for state burial". 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
- ↑ Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ Akua Donkor, an epitome of female empowerment". 5 November 2024. Retrieved 29 December 2024.
- ↑ "Disqualified Akua Donkor Joins Nduom's PPP". Peacefmonline.com. Retrieved 3 September 2024
- ↑ "Akua Donkor party office burnt". ghanaweb.com. 23 January 2016. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ "EC disqualifies Nduom, Konadu, 11 others; accepts 4 - MyJoyOnline". Archived from the original on 9 February 2017. Retrieved 12 October 2016.
- ↑ "Akua Donkor calms supporters, says 2020 is her surest bet". 12 October 2016
- ↑ "Akua Donkor, Konadu Rawlings, Dzogbenuku cleared to contest 2020 election". GhanaWeb.
- ↑ "2020 PRESIDENTIAL RESULTS". ec.gov.gh. 8 December 2020. Retrieved 16 October 2024.
- ↑ "2024 Elections: Akua Donkor and two others file nomination". GhanaWeb.
- ↑ "Akua Donkor Jubilates Over Number 3 Position On Presidential Ballot". DailyGuide Network. 23 September 2024. Retrieved 16 October 2024.
- ↑ "Akua Donkor threatens to sue Mahama over derogatory comment on her presidential candidate qualifications - Graphic Online".
- ↑ Otchere, Gertrude Owireduwaah (15 October 2024). "Akua Donkor threatens to sue Mahama - Adomonline.com". Retrieved 29 October 2024.
- ↑ "EC disqualifies GFP's new flagbearer over illegalities". 12 November 2024. Retrieved 15 November 2024.
- 1 2 3 Rebecca Quaicoe Duho. "Ghana must not be in difficulty — Akua Donkor - Graphic Online". www.graphic.com.gh. Retrieved 26 April 2016.
- ↑ Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
- 1 2 Rebecca Quaicoe Duho. "Ghana must not be in difficulty — Akua Donkor - Graphic Online". www.graphic.com.gh. Retrieved 26 April 2016.
- ↑ "Akua Donkor, Presidential Candidate of Ghana Freedom Party dies at age 72 - MyJoyOnline". www.myjoyonline.com. 29 October 2024.
- ↑ "Akua Donkor: Ghana presidential candidate die about a month to elections". BBC News Pidgin. 29 October 2024. Retrieved 29 October 2024.
- ↑ "Ghana presidential candidate Akua Donkor passes away". Africanews. 30 October 2024. Retrieved 30 October 2024.
- 1952 births
- 2024 deaths
- Politicians from Ashanti Region
- Candidates for President of Ghana
- Ghanaian women in politics
- 21st-century women politicians
- 20th-century women politicians
- Ghanaian women in business
- Ghanaian farmers
- African women in politics
- Gampɛlɛ zaa
- Dagaare
- Mainpage
- Ghana
- West Africa
- Nensaala
- Africa
- Pɔge
- Pɔgeloŋ
- Pɔleteesa