Yelgbɔge
Yelgbɔge e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛŋ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ taa pare bee ba taa pare. Aseŋ
i.A baa waana la.
ii.ka ba wa ta ba.
iii. N ma kulee la. Yelbgɔge parɛɛ ela ayi, a na la Yelgbɔge sommeŋɛ ane Yelbgɔge yieme
Yelbgɔge Sommeŋɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]1.Yelbgɔge sommeŋɛ e la yelbie naŋ sɛge tu taa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ taa pare bee muni ka a ba fere ka o dɛle tɔ ka o muni kyaane .Aseŋ,
i.Zukoŋkpɛlaa mine la di a saa.
iiA dɔɔ zoro la.
iii.A bie gaa la daa.
Kpɛgelɛ Tontonne Mine Parɛɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A kpɛgelɛ ( Tontonne mine parɛɛ )
1. Yelbgɔge sommeŋɛ : Yelyelbaraa e la yelgboli bee yelgbɔge sommeŋɛ naŋ taa erɛ kyɛ baare ne tombiri a yɛlɛ yeli baare saŋa. O tonna la tontonne ata ka ana la,Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ e la yelyelbaraa,Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ e la sooroo . Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ waa la tannoo/boɔloo/ sɔrooi
i . Te gaa la daa.
ii.A baa ŋa ba gɛrɛ weɛ.
iii.Ba zaameŋ wa la sakuuri.
Sooroo Yelyage
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sooroo yelyage e la yɛlɛ a yelyele naŋ maŋ yeli ko neɛ ka a wuli ka a soba leɛ tere duoro bee nɔ-iri kyɛ ka a yɛlɛ taa pare bee muni.
Aseŋ :
i.Aŋ la te waana?
ii.Aŋ yiri la ŋa? iii. O to te la ?
Tannoo Yelyaga
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Tannoo yelyaga e la yɛlɛ mine boora neɛ naŋ maŋ yeli ko o tɔ , ka a wuli ka o e yelkaŋa kyɛ . Aseŋ : i.ka ba waɛ! ii.Gaa a daa! iii. Di a saa!
Yelgbɔge Yieme
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]2.Yelgbɔge yieme e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ ba taa pare bee tɛgɛ, ka a fere ka o dɛle o tɔ kyɛ baŋ taa pare bee tɛgɛ. Aseŋ:
i.Ka a daaŋ wa ko.
ii.Ka biiriŋ wa gbire.
iii.Ka fo wa nyɛ.
Yelgbɔge Yieme Tonna La
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Yelgbɔge yieme tonna la yuori toma, bigruu toma ane eronwuluu .
Yuori yelgbɔge e la yelgbɔge yieme naŋ tona yuori toma.
Aseŋ:
i.Toma na zaa o naŋ toŋ.
ii.Sonoo na zaa o naŋ toŋ.
iii.A na e la soŋ ka N nyɛ a nembɛrɛ.
Yelgbɔge Yieme Naŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Yelgbɔge yieme maŋ baŋ toŋ la bigruu toma . O na la ka te boɔla boɔla bigruu yelgbɔge. Aseŋ:
i.Popeɛloŋ soba la a dɔɔ onaŋ naŋ ba baŋ yuori.
ii.Zunoɔ soba la a dɔɔ onaŋ naŋ da kono aŋa osukyiri naŋ na ŋmaa.
Yuori Yelgbɔge Sommeŋɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Yuori yelgbɔge sommeŋɛ e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ a tona yuori toma kyɛ taa pare.
Aseŋ
i. A baare kpieŋ.
ii. A bie laaraŋ.
iii. A dɔɔ gɛrɛ la.
Yelgbɔge Yieme
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sooroo yelgbɔge yieme e la yɛlɛ a yelyele naŋ maŋ yeli ko neɛ ka a wuli ka a soba leɛ tere duoro bee nɔ-iri kyɛ ka a yɛlɛ fere ka o dɛle o tɔ yelgbɔge kyɛ na baŋ taa pare bee muni. Aseŋ ii. Onaŋ wa wa? ii.N naŋ da gaa ?
Tannoo Yelgbɔge Yieme
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Tannoo yelgbɔge yieme e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ, a tona tanno toma kyɛ ba taa pare.
Aseŋ:
i. ka zieŋ wa nyaa!
ii. ka banaŋ wa wa!