Vare le yelbulo

Yelgbɔge

Yizie Wikipiideɛ

Yelgbɔge e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛŋ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ taa pare bee ba taa pare. Aseŋ

i.A baa waana la.

ii.ka ba wa ta ba.

iii. N ma kulee la. Yelbgɔge parɛɛ ela ayi, a na la Yelgbɔge sommeŋɛ ane Yelbgɔge yieme

Yelbgɔge Sommeŋɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

1.Yelbgɔge sommeŋɛ e la yelbie naŋ sɛge tu taa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ taa pare bee muni ka a ba fere ka o dɛle tɔ ka o muni kyaane .Aseŋ,

i.Zukoŋkpɛlaa mine la di a saa.

iiA dɔɔ zoro la.

iii.A bie gaa la daa.

Kpɛgelɛ Tontonne Mine Parɛɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A kpɛgelɛ ( Tontonne mine parɛɛ )

1. Yelbgɔge sommeŋɛ : Yelyelbaraa e la yelgboli bee yelgbɔge sommeŋɛ naŋ taa erɛ kyɛ baare ne tombiri a yɛlɛ yeli baare saŋa. O tonna la tontonne ata ka ana la,Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ e la yelyelbaraa,Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ e la sooroo . Yelbgɔge sommeŋɛ na baŋ waa la tannoo/boɔloo/ sɔrooi

i . Te gaa la daa.

ii.A baa ŋa ba gɛrɛ weɛ.

iii.Ba zaameŋ wa la sakuuri.

Sooroo Yelyage

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Sooroo yelyage e la yɛlɛ a yelyele naŋ maŋ yeli ko neɛ ka a wuli ka a soba leɛ tere duoro bee nɔ-iri kyɛ ka a yɛlɛ taa pare bee muni.

Aseŋ :

i.Aŋ la te waana?

ii.Aŋ yiri la ŋa? iii. O to te la ?

Tannoo Yelyaga

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Tannoo yelyaga e la yɛlɛ mine boora neɛ naŋ maŋ yeli ko o tɔ , ka a wuli ka o e yelkaŋa kyɛ . Aseŋ : i.ka ba waɛ! ii.Gaa a daa! iii. Di a saa!

Yelgbɔge Yieme

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

2.Yelgbɔge yieme e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ kyɛ ba taa pare bee tɛgɛ, ka a fere ka o dɛle o tɔ kyɛ baŋ taa pare bee tɛgɛ. Aseŋ:

i.Ka a daaŋ wa ko.

ii.Ka biiriŋ wa gbire.

iii.Ka fo wa nyɛ.

Yelgbɔge Yieme Tonna La

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Yelgbɔge yieme tonna la yuori toma, bigruu toma ane eronwuluu .

Yuori yelgbɔge e la yelgbɔge yieme naŋ tona yuori toma.

Aseŋ:

i.Toma na zaa o naŋ toŋ.

ii.Sonoo na zaa o naŋ toŋ.

iii.A na e la soŋ ka N nyɛ a nembɛrɛ.

Yelgbɔge Yieme Naŋ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Yelgbɔge yieme maŋ baŋ toŋ la bigruu toma . O na la ka te boɔla boɔla bigruu yelgbɔge. Aseŋ:

i.Popeɛloŋ soba la a dɔɔ onaŋ naŋ ba baŋ yuori.

ii.Zunoɔ soba la a dɔɔ onaŋ naŋ da kono aŋa osukyiri naŋ na ŋmaa.

Yuori Yelgbɔge Sommeŋɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Yuori yelgbɔge sommeŋɛ e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ a tona yuori toma kyɛ taa pare.

Aseŋ

i. A baare kpieŋ.

ii. A bie laaraŋ.

iii. A dɔɔ gɛrɛ la.


Yelgbɔge Yieme

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Sooroo yelgbɔge yieme e la yɛlɛ a yelyele naŋ maŋ yeli ko neɛ ka a wuli ka a soba leɛ tere duoro bee nɔ-iri kyɛ ka a yɛlɛ fere ka o dɛle o tɔ yelgbɔge kyɛ na baŋ taa pare bee muni. Aseŋ ii. Onaŋ wa wa? ii.N naŋ da gaa  ?

Tannoo Yelgbɔge Yieme

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Tannoo yelgbɔge yieme e la yelbie naŋ sɛge tutaa a kɔkɔre merɛ poɔ a taa erɛ ane eroŋ, a tona tanno toma kyɛ ba taa pare.

Aseŋ:

i. ka zieŋ wa nyaa!

ii. ka banaŋ wa wa!