Vare le yelbulo

Touton

Yizie Wikipiideɛ
Touton
Aŋa yitaalombilepancake, bondirii Maale eŋ
Country of originCanada Maale eŋ

Touton, naŋ maŋ boɔle, toutin, tiffin, touten bee towtent[1] e la sããkoŋ seemaa naŋ yi Newfoundland, a maŋ maale ne borodo zɔŋ naŋ pugi do. A seemaa ŋa taa la irigyinal yotɛɛtɛɛ pɛllwogi, ana baŋ po eŋ la parɛɛ ayi (bee gaŋ lɛ) bone wiiraa bee boŋkyeena: a mɔle wiiraa ŋmaaroŋ, gbɛɛ yaga boŋkyeena; ane a bonwiiraa/ɔnnaa ŋmaaroŋ, naŋ maale ne dobaa boŋkãã.[1] Toutons gbɛɛ yaga maŋ e la beguo bondiraa bee ŋmentɔŋkyɛlee ane o maŋ poɔ la beguo seemaa poɔ bondimaale ziiri naŋ maŋ maala koɔrɔ eŋɛ.

ŋmaaroŋ tɛɛtɛɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Borodo zɔŋ kyeenee

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Mannoo naŋ pore ka noba yaga sage kyaare ne touton la, o e la seemaa borodo zɔŋ kyeenee mɔle naŋ maŋ maale laakyeenaa eŋɛ ne kãã bee dobakãã.[2] Gbɛɛ yaga borodo zɔŋ kyɛlɛɛ la maŋ maale Toutons, bee mɔle ba naŋ bare ka a foore yensoga, aseŋ a mannoo ŋa naŋ yi North River, Conception Bay, 1966:

Borodo mɔle foore naŋ yare e paŋglaŋ lɛ aŋa kaseketi, a kyẽẽ dobakãã eŋɛ (nyɛnnoo) bee magyiriŋ. O da maŋ maale la di beguo bonso o miiruŋ ba duoro, borodo zɔŋ da maŋ bu la zimaane, a na foore yensoga, ka zie nyaa ɔnnoo.[3]

Wagere kaŋa a da maŋ e la bondikpɛkpɛle ko bibiiri, ba naŋ da maŋ de ko ba ka ba na ta ɔɔ a borodo ɔnne zaa.[4] A da ba taa ka sobie ama la ka ba maŋ tu maale touton/borodo mɔle outport laŋyie poɔ; maalemaala zaa nimizeɛ maŋ are la a kpɛŋkpɛlmɛ ane gɔɔroŋ na ba naŋ bare ko o bee onaŋ kaara ka ba e. Folklorist Andrea McGuire sɛge la ŋa kpigiri soore poɔ ne Mary (Murphy) King, naŋ yi Ship Cove, Placentia Bay meŋɛ, naŋ da yeli o Ma sobituuri o naŋ wuli o yi American dɔɔtontonneba a yuomo turi lezare soga:

A dɔba fĩĩ zie, “da ennɛ la Mama ne o borodo ane o zɛkyeenee ane amine kaŋa naŋ yi neŋ lɛ… Yelkaŋa meŋ ba naŋ da ba baŋ o pare da la toutons.” A dɔba maŋ soore la Mary’s ma o borodo ane o touton sobitu-maale ne a kpɛŋkpɛlmɛ yɛlɛ, naŋ da maŋ e o seɛlee fĩĩ. Ka o yeli ka, “Sobitu ne kpɛŋkpɛlmɛ kyebe, ka fo na de la ama fĩĩ dɔ̃ɔ̃ lantaa ane ama fĩĩ lantaa,” kyɛ aŋa Mary naŋ yeli, “pampana, ba yɛŋ da kyilee la aŋa n kɔkɔlaa deni, fo nyɛɛ, bonso ba naŋ da ba baŋ a pare —ka fooŋ ba taa sobituuri ane a kpɛŋkpɛlmɛ, wola ka fo na e maale borodo?”[5]

A na e la tuo yaga zenɛ ka fo nyɛ a naŋ maale doge kpagu poɔ; a toutons naŋ be lokal bondimaale koɔre ziiri yaga zie maŋ kyẽẽ la kãã lantaa teseŋ olive kãã, kãã yiilii, bee canola kãã.

Nyie toutons

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Nyie toutons areko la irigyinal ŋmaaroŋ naŋ be o yoŋ, a bulo yiri a Bonavista Peninsula, a gaŋa a zaa laŋyie ama poɔ Bonavista, Elliston, ane Maberly. A ŋmaaroŋ ŋa de la nyie ka o e a kpɛŋkpɛlmɛ zu

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. 1 2 "toutin n". Dictionary of Newfoundland English. Retrieved 26 June 2020.
  2. ↑ Toutons". Archived from the original on May 15, 2010. Retrieved December 20, 2009.
  3. ↑ Rose, Hurley (30 November 1966). "toutins". Dictionary of Newfoundland English Word Form Database. Retrieved 26 June 2020.
  4. ↑ Tye, Diane (2011). ""Bread for the Road": Intersections of Food and Culture in Newfoundland and Labrador". Newfoundland and Labrador Studies. 26 (2).
  5. ↑ McGuire, Andrea (2017). "Memories of the Americans in Ship Harbour, Placentia Bay". Heritage Update. 72: 6.