Tolenleŋ
.Tolenleŋ, e la Dagaaba boŋŋmɛteɛ nimmizeɛ kaŋa ba naŋ maŋ ŋmeɛrɛ. Kuri la ka ba de maaloo, a meɛrɛ maŋ eŋ la bogi o poɔŋ ka o na baŋ koŋ gaa tɔɔre. O maŋ waa ŋa fulii die na Kyɛ pãã e bonyeni / bonkpara ka a ŋmeɛrɛ maŋ baŋ de eŋ o nu yeni poɔ kyɛ de dabile / kuri- bile ŋmeɛrɛ neŋ. A yuori yi la a bon kuori eŋɛ, lɛ o naŋ maŋ kono na lɛ ka ba kaa kyɛ eŋ a yuori ''tolenleŋ'' Kuribo naŋ waa Dagaaba tone noɔre na ba meŋ maŋ baŋ e o la.
Ŋmeɛbo zie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]. Gbɛɛ yaga ka ba naŋ wa taa lammbo zaa naa yiri poɔ o na ka ba maŋ de moɔle boɔle a yiri noba ka ba maŋ laŋtaa ka ba na ŋmɛ duoro yaare. Dagapaaloŋ ka fooŋ wa woŋ a tolenleŋ ŋa kuori zisoɔree moɔla la ka ba moɔla.
. Gbɛɛ yaga noba mine maŋ baŋ de la ana tolenleŋ ŋa a yeli yɛlɛ korɔ ba boɔbo. Noba naŋ taa boɔbo maŋ sage de la ka ba ŋmemɛ maŋ wono la a yelbie na banaŋ maŋ ŋmeɛrɛ na.
. Dagaaba maŋ baŋ de la a tolenleŋ ŋa deɛn ne pɔge paalaa deɛmmo. Gbɛɛ yaga Dagaaba ziiri mine ka ba naŋ wa de pɔge paalaa ba maŋ de o la deɛne ne deɛmo ŋa ba maŋ de la o yoŋ / ka aba de boŋŋmɛteɛ mine paale, aseŋ, wulee, koɔre, loŋŋo.
. Ka ba naŋ wa erɛ Simma.Gbɛɛ yaga ba maŋ baŋ ŋmeɛrɛ la a tolenleŋ ŋa ennɛ a Simma ka a seɛrɛ.
Tolenleŋ kɔkɔre / Tere / Yelbie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Ka fooŋ na ŋmɛ o, deɛ maŋ kono la aŋa O na '' tolenleŋ, tolenleŋ, tolenleŋ ''
Teŋa / Tenne
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Issa, Kojokperi, Tabiasi, Wogu, Bussia.