Soukous
| Aŋa yitaalombile | Congolese rumba, music of Central Africa, African dance |
|---|---|
| Piiluu | 1968 |
| Country of origin | Democratic Republic of the Congo, Republic of the Congo |
| Practiced by | soukous musician |

[1] Soukous (a yi French secousse, '' shock, jolt, jerk'') e la seɛre yieluŋ naŋ yi Democratic Republic of Congo be la (ka ba da boɔlɔ ka Zaire) kyɛ meŋ naŋ di ka Republic of Congo ka o naŋ (da la French Congo)[2]. Yɛlɛ ŋa yi la a Congolese rumba a 1960 yuoni poɔ, ka o na da la seɛre naŋ pagera ne a yieluŋ kyɛ veɛlɛ meŋ soŋ, ane guitar toɔle maalaa[3]. ka o yuori yi a 1980 yuoni a France poɔ. Aneazaa ka duori ŋmɛyaareba aŋa a Congolese rumba, a yieluŋ ane a seɛre naŋ kyɛŋ toɔle suokouse be la o toɔraa ane a rumba saaŋkonnoŋ agaŋazaa a yieluq duobu, yieluŋ waaloŋ ane lɛ ba naŋ maŋ seɛ a seɛre naŋ maŋ tutaa a kɔɔre na.
Soukous maŋ lanne la a Congolese boŋŋmɛboma. A maŋ paale ne la electric guitar, kɔkɔkpoŋ, congas, clips, ane brass/woodwinds.[4][5] Suokouse yieluŋ yelbie maŋ e nommɔ, yelkaama, kulitaa yelbie, nyɔvore yeltare yelbie, ane dɔgɛɛ ane zunuo. Yieyielbe maŋ yiele la Lingala, Kikongo, French ane Swahili ane a maŋ laŋ ne la gaŋgaɛ yieluŋ kyeɛrɛ ane a yieluŋ sagesagereba[6][7].
Dakoroŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yieluŋ ŋa yi la Congolese rumba a 20th century yuomo mine naŋ pare, a saŋa ka French Congo ane Belgian Congo da de a Kongolese maringa seɛre tɛɛtɛɛ naŋ peɛle a Pool malebo,ane a guitar maaloo naŋ yi Liberia poɔ. A lɛ a Kru merchants ane gboe maaleba naŋ yi a Liberia kyɛ gaa Brazzaville a yuomo 19th kpakyaga poɔ ba naŋ da wuli a tɛɛtɛɛloŋ naŋ be guitar ŋmeɛbo aŋa lɛ a Likembe (thumb piano, ka a tendaazaa boɔlɔ ka mbira). A dasaŋ koraa na 1902, a yieluŋ boŋŋmeɛraa na ba naŋ da maŋ ŋmeɛrɛ a peɛle a Pool Malebo teŋɛ poɔ.

A tendaazaa zccre danweɛŋ soba da wa ne la yieluŋ ane seɛre paala Congo pilipoɔ paaloŋ (pampana be di a Kongo Central) ane a Pool Malebo paaloŋ. A yi a Labor Camp te tɔ a Matadi-Kinshasa Railway tontomba zie, seɛserebɛ aseŋ, agbaya ane maringa yuori da yi la do saa. A sensoga agbaya seɛre da ba kɔɔre kyɛ leɛre a maringa yieluŋ seɛre, ka a yuori ta yi wiuŋ lɛ a Matadi, Boma, Brazzaville ane Leopoldville ( pampana ka ba boɔlɔ ka Kinshasa), Kyɛ a saŋa na maringa gaŋgaɛ da maŋ laŋ ne la likembe kɔkɔre lee, kure wele ane doŋa gane ba naŋ maŋ de maale ne daa gaŋgaa, ka ba boɔlɔ o ka counter-rhythms. A naŋ wa ta 1920 yuomo poɔŋ, a yieluŋ bone ŋa ane guitar ka a yuori pɔge la a likembe yieluŋ boŋŋmeɛraa. A tɛɛtɛɛ naŋ be a maringa seɛre poɔ ka ba maŋ seɛrɛ a laŋ zɛlɛ gbɛɛ ka a endaa ne a seɛre laŋ lere yuori da yi la paa. A paa yi 1935 yuoni poɔ, laŋgbuli seɛseɛrebɛ paa da gore la a Congo teŋɛ poɔ a te gaa ne a kori togtogtogi poɔ. Seɛre deri da piili ŋmara la tenne poɔ ane a kori poore kyɛ ka a yeŋ poɔ seɛre naŋ bebe daapilaa patare poore.

A 1940s yuomo poɔ, Pool Malebo da leɛ la yɛlɛ yelbu sobiri a ko Brazzaville ane Kinshasa. A Cuba son laŋgbuli aŋa Sexteto Habanero, Trio Matamoros, ane Los Quarscheros De Oriente da e Congo Belge saseɛ moolo yuori naŋ yi yaga a teŋɛ poɔ. A yi Cuban son yuori naŋ yi, a maringa yieluŋ seɛre aneazaa ka o a Cuban rumba da ba yitaa bee a peɛle taa o yuori yi la ka baŋ o ka o e "rumba Congolaise" ka ona la bone naŋ yi zie a wa teŋɛ poɔ, Sexteto Habanero ane Trio Matamoros gbɛɛ yaga ba da maŋ tu ne a la tulimo ka "rumba". Yieluŋ Karakye kaŋa, Preofessor Kazadi wa Mukuna naŋ be Kent State University wuli ka "rumba" sagedeebo a Congo poɔ yi na lɛ a yiele naŋ maŋ noma.
Ko a yizie gyeremɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Peek, Philip M.; Yankah, Kwesi (2004). African Folklore: An Encyclopedia. New York, NY: Routledge. p. 548. ISBN 9781135948733.
- ↑ Appiah, Anthony; Gates, Henry Louis (2010). Encyclopedia of Africa, Volume 1. Oxford, UK: Oxford University Press. pp. 407–408. ISBN 9780195337709.
- ↑ Appiah, Anthony; Gates (Jr.), Henry Louis (2010). Encyclopedia of Africa. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. pp. 407–408. ISBN 978-0-19-533770-9.
- ↑ Davies, Carole Boyce (July 29, 2008). Encyclopedia of the African Diaspora [3 volumes]: Origins, Experiences, and Culture [3 volumes]. Santa Barbara, California: Bloomsbury Publishing USA. p. 849. ISBN 978-1-85109-705-0.
- ↑ Domosh, Mona; Jordan-Bychkov, Terry G.; Neumann, Roderick P.; Price, Patricia L. (2012). The Human Mosaic. Macmillan. p. 416. ISBN 978-1-4292-7200-1.
- ↑ Olwig, Karen Fog; Sorensen, Ninna Nyberg (August 27, 2003). Work and Migration: Life and Livelihoods in a Globalizing World. Oxfordshire, England, United Kingdom: Routledge. p. 56. ISBN 978-1-134-50306-3.
- ↑ Russell, K.F. (1997). Rhythm Music Magazine: RMM. K.F. Russell. p. 45.