Vare le yelbulo

Soukous

Yizie Wikipiideɛ
soukous
music genre, type of dance
Aŋa yitaalombileCongolese rumba, music of Central Africa, African dance Maale eŋ
Piiluu1968 Maale eŋ
Country of originDemocratic Republic of the Congo, Republic of the Congo Maale eŋ
Practiced bysoukous musician Maale eŋ

[1] Soukous (a yi French secousse, '' shock, jolt, jerk'') e la seɛre yieluŋ naŋ yi Democratic Republic of Congo be la (ka ba da boɔlɔ ka Zaire) kyɛ meŋ naŋ di ka Republic of Congo ka o naŋ (da la French Congo)[2]. Yɛlɛ ŋa yi la a Congolese rumba a 1960 yuoni poɔ, ka o na da la seɛre naŋ pagera ne a yieluŋ kyɛ veɛlɛ meŋ soŋ, ane guitar toɔle maalaa[3]. ka o yuori yi a 1980 yuoni a France poɔ. Aneazaa ka duori ŋmɛyaareba aŋa a Congolese rumba, a yieluŋ ane a seɛre naŋ kyɛŋ toɔle suokouse be la o toɔraa ane a rumba saaŋkonnoŋ agaŋazaa a yieluq duobu, yieluŋ waaloŋ ane lɛ ba naŋ maŋ seɛ a seɛre naŋ maŋ tutaa a kɔɔre na.

Soukous maŋ lanne la a Congolese boŋŋmɛboma. A maŋ paale ne la electric guitar, kɔkɔkpoŋ, congas, clips, ane brass/woodwinds.[4][5] Suokouse yieluŋ yelbie maŋ e nommɔ, yelkaama, kulitaa yelbie, nyɔvore yeltare yelbie, ane dɔgɛɛ ane zunuo. Yieyielbe maŋ yiele la Lingala, Kikongo, French ane Swahili ane a maŋ laŋ ne la gaŋgaɛ yieluŋ kyeɛrɛ ane a yieluŋ sagesagereba[6][7].

A yieluŋ ŋa yi la Congolese rumba a 20th century yuomo mine naŋ pare, a saŋa ka French Congo ane Belgian Congo da de a Kongolese maringa seɛre tɛɛtɛɛ naŋ peɛle a Pool malebo,ane a guitar maaloo naŋ yi Liberia poɔ. A lɛ a Kru merchants ane gboe maaleba naŋ yi a Liberia kyɛ gaa Brazzaville a yuomo 19th kpakyaga poɔ ba naŋ da wuli a tɛɛtɛɛloŋ naŋ be guitar ŋmeɛbo aŋa lɛ a Likembe (thumb piano, ka a tendaazaa boɔlɔ ka mbira). A dasaŋ koraa na 1902, a yieluŋ boŋŋmeɛraa na ba naŋ da maŋ ŋmeɛrɛ a peɛle a Pool Malebo teŋɛ poɔ.

A tendaazaa zccre danweɛŋ soba da wa ne la yieluŋ ane seɛre paala Congo pilipoɔ paaloŋ (pampana be di a Kongo Central) ane a Pool Malebo paaloŋ. A yi a Labor Camp te tɔ a Matadi-Kinshasa Railway tontomba zie, seɛserebɛ aseŋ, agbaya ane maringa yuori da yi la do saa. A sensoga agbaya seɛre da ba kɔɔre kyɛ leɛre a maringa yieluŋ seɛre, ka a yuori ta yi wiuŋ lɛ a Matadi, Boma, Brazzaville ane Leopoldville ( pampana ka ba boɔlɔ ka Kinshasa), Kyɛ a saŋa na maringa gaŋgaɛ da maŋ laŋ ne la likembe kɔkɔre lee, kure wele ane doŋa gane ba naŋ maŋ de maale ne daa gaŋgaa, ka ba boɔlɔ o ka counter-rhythms. A naŋ wa ta 1920 yuomo poɔŋ, a yieluŋ bone ŋa ane guitar ka a yuori pɔge la a likembe yieluŋ boŋŋmeɛraa. A tɛɛtɛɛ naŋ be a maringa seɛre poɔ ka ba maŋ seɛrɛ a laŋ zɛlɛ gbɛɛ ka a endaa ne a seɛre laŋ lere yuori da yi la paa. A paa yi 1935 yuoni poɔ, laŋgbuli seɛseɛrebɛ paa da gore la a Congo teŋɛ poɔ a te gaa ne a kori togtogtogi poɔ. Seɛre deri da piili ŋmara la tenne poɔ ane a kori poore kyɛ ka a yeŋ poɔ seɛre naŋ bebe daapilaa patare poore.

A 1940s yuomo poɔ, Pool Malebo da leɛ la yɛlɛ yelbu sobiri a ko Brazzaville ane Kinshasa. A Cuba son laŋgbuli aŋa Sexteto Habanero, Trio Matamoros, ane Los Quarscheros De Oriente da e Congo Belge saseɛ moolo yuori naŋ yi yaga a teŋɛ poɔ. A yi Cuban son yuori naŋ yi, a maringa yieluŋ seɛre aneazaa ka o a Cuban rumba da ba yitaa bee a peɛle taa o yuori yi la ka baŋ o ka o e "rumba Congolaise" ka ona la bone naŋ yi zie a wa teŋɛ poɔ, Sexteto Habanero ane Trio Matamoros gbɛɛ yaga ba da maŋ tu ne a la tulimo ka "rumba". Yieluŋ Karakye kaŋa, Preofessor Kazadi wa Mukuna naŋ be Kent State University wuli ka "rumba" sagedeebo a Congo poɔ yi na lɛ a yiele naŋ maŋ noma.

Ko a yizie gyeremɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. Peek, Philip M.; Yankah, Kwesi (2004). African Folklore: An Encyclopedia. New York, NY: Routledge. p. 548. ISBN 9781135948733.
  2. Appiah, Anthony; Gates, Henry Louis (2010). Encyclopedia of Africa, Volume 1. Oxford, UK: Oxford University Press. pp. 407–408. ISBN 9780195337709.
  3. Appiah, Anthony; Gates (Jr.), Henry Louis (2010). Encyclopedia of Africa. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. pp. 407–408. ISBN 978-0-19-533770-9.
  4. Davies, Carole Boyce (July 29, 2008). Encyclopedia of the African Diaspora [3 volumes]: Origins, Experiences, and Culture [3 volumes]. Santa Barbara, California: Bloomsbury Publishing USA. p. 849. ISBN 978-1-85109-705-0.
  5. Domosh, Mona; Jordan-Bychkov, Terry G.; Neumann, Roderick P.; Price, Patricia L. (2012). The Human Mosaic. Macmillan. p. 416. ISBN 978-1-4292-7200-1.
  6. Olwig, Karen Fog; Sorensen, Ninna Nyberg (August 27, 2003). Work and Migration: Life and Livelihoods in a Globalizing World. Oxfordshire, England, United Kingdom: Routledge. p. 56. ISBN 978-1-134-50306-3.
  7. Russell, K.F. (1997). Rhythm Music Magazine: RMM. K.F. Russell. p. 45.