Sed Tigiri

Sed tigiri la ( hb-sd, a voono gɔne poɔ ka o maŋ sagera /sɛd/ onaŋ neŋ la ka baŋ ka o e Heb Sed bee Feast of the Tail (zoore)) a boɔloo ŋa e la a tuure kɔkɔre boɔloo naŋ e a Egyptian noba a saŋa na banaŋ maŋ wa dire a Pharaoh tigiri a neŋ onaŋ kaara ba bee di naaloŋ ba zu. A yuori ŋa yi la a Egyptian paaloŋ, wɛ-nyuo ŋmene kaŋa yuori la ka ba da ko, ka kaŋa meŋ yuori a di Wepwawet bee Sed.[1] A yuori ŋa ba e a yuori meŋa, a Feast of the Tail (zoore) ŋa e la bone ba naŋ pɛŋ yi ne dɔŋa zore eŋa, a bone ŋa la da be a Pharaoh zukuri kɔɔloŋ eŋɛ, a Egyptian saadayel naŋ mane lɛ,. A zoore ŋa maŋ taa la Vestige a dasaŋa poɔ, dɔŋa gane la ka ba maŋ de maale.[2]
A dasaŋa na a tigiri ŋa diibu poɔ dɔne la ka ba maŋ a leɛre ne a Pharaoh naŋ kore a koŋ la baŋ toɔ kaa ba zu.[3][4] A yi a ŋaa puoriŋ a ba koɔre kyɛ ka Sed tigiri piili ka ba dire, a yi onaŋ di naaloŋ bee kaa a paaloŋ a pare yuomo lezare ne pie kyɛ naŋ voora, azuiŋ a yi yuomo ata, anaare zaa poɔ ba maŋ maale la tigiri kpoŋ a ko o. A tigiri ŋa yelnyɔgeraa la ka ba toɔ naŋ taa a lɛ onaŋ da kaara a teŋa. Sed tigiri maŋ wuli bɔgere maaaloo yeltuuri, dɔgebo, a poɔ ne puori tɛɛtɛɛ naŋ kpɛ a djed poc a yi bovine zie, a tigiri qa maq di la ka o are ko leɛre a kpɛo na onaŋ toɔ d kaa ne a paaloŋ.[5] A tigiri ŋa meŋ maŋ di ka o wuli lɛ ba naŋ nɔlaŋ a Pharaoh naaloŋ diibu wagere a Upper ane Lower Egypt poɔ.[6] Pharaoh da e la neɛ naŋ tuuro saaŋkonnoŋ ka a tara soŋ. O ba ta yuomo lezare ne pie kyɛ fere polle noɔre ane o yelerre.[7]
Aneazaa ka Sed tigiri taa la o taaba a ta ŋa boma kɔɔ, a yi lɛ a Egypt dakoreŋ naŋ wuli bee a yeli, a danseɛ anaŋ naŋ be a tigiri ŋa diibu poɔ, a yi a Amenhotep III naŋ wa puoriŋ, Naa Dynasty Neusrra anuu soba … naŋ be ŋmena poɔ Ghurab, a Akhenaten naŋ be a East Karnak, ane o yuomoo lezare leɛ waabo, Naa Dynasty Osorkon M.. a Bubastis poɔ.[8]
A tegie diibu yeltuuri dakoreŋ wuli
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
A dasaŋa ane Naaloŋ Yelkoro
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Danseɛ sereŋ bebe la ka dasaŋa na nakoraa la dire a Heb Sed tigiri, aseŋ Dynasty pharaoh Den and the Third Dynasty pharaoh Djoser[9] danweɛŋ soba. Pyramid of Djoser a taa la tɔrebogi ayi naŋ be a Heb Sed sɛrɛ diibuzie, a bone ŋa be la a die poɔ. O meŋ da wuli la lɛ onaŋ toŋ seŋ ane anaŋ Heb Sed meŋ toŋ ka a ba e yelmeŋa. A kusibe tɔrebogi ama ayi ama taa la tonnoɔre nimizeɛ mine, a maŋ wullo la bee leɛ teɛrɛ la a Djoser's dominion a Upper ane Lower Egypt paaloŋ poɔ, ane meŋ, be ba naŋ maŋ biŋ a naa kyɛ tuuro a yeltuuri ka onaŋ wa kpi bee kuu.[10][11]

A sed yeldanweɛŋ soba kyaare ne a tigiri ŋa la, danseɛ naŋ be o poɔ la, Sixth Dynasty pharaoh Pepi I Meryre naŋ be a South Saqqara Stone Annal, sɛge la gbama biŋ a kyaare ne a yelŋa, a gbama ama naŋ bebe wuli ka a yelŋa bebe a pare yuomo lezare ne ayi , ne a zaa ka a da saaŋ la.[12] A yi be meŋ, Pepi I’s Sed tigiri danweɛŋ soba meŋ bebe.[13][14]
A yele ama onaŋ tere baare, a yeldanweɛŋ soba la o ba toɔ wuli a gbama poɔ a yelerre mine naŋ wuli ka neɛ wa erɛ tulo la a ko a Sed tigiri a Dynasty naa ayoɔbo puoriŋ.
Middle Kingdom
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Middle Kingdom wagere na poɔ, a pharaoh faŋa da leɛ la bone banaŋ da maŋ gaa te peɛre kaa a gba laŋ zeŋ a yeli sɛre ka o baŋ de tona ne toma, a Nakoraa yiriŋ. Amenemhat I, a danseɛ anaŋ onaŋ de teɛ ne a yelŋa piilu la a Pyramid, o meŋa bie la ka o da de maale ne kaara Senusret I.[15] a yi lɛ anaŋ tutaa, a Amenemhat I lezare ne awai soba yuoni na poɔ maa la da na e o bidɔɔ.[15] Amenemhat I da koŋ toɔ poɔ a Sed tigiri ŋa poɔ a yi lɛ a saaŋkonnoŋ naŋ wuli. A yi a ŋaa puoriŋ, Sinouhe senelluŋ, da vɛŋ ka ba leɛ teɛre ka a seŋ kaŋ ba nara Amenemhat I ka ba maale Sed tigiri danweɛŋ soba sɛre ka ba piili a dɔnne koobo.[16]
A saŋa o yoŋ naŋ da di a naaloŋ bee a kaara a teŋa, Senusret I da e bone ba naŋ baŋ be o ane o White Chapel, a pavilion, teɛroŋ da la ka piili a Heb Sed, ane a Sed tigiri diibu, naŋ na di ka a e yuomo 31[17] soba, a da kyɛre la feeŋ ka a yuoni na e o dɔgebo yuoni naŋ e 30th . A paã da e la ba teɛroŋ ka ba na de la chapel a pale a Tigiri die poɔ naŋ be Thutmose II ane Amenhotep III Thir Pylon naŋ be a Karnak.
Amenemhat II ane a lɛ zaa kyɛ o da naŋ di la naaloŋ ba zu kaa ba a ta ŋa yuomo lezare ne pie ane anuu (35), onaŋ da ba toɔ a taa Hed-Sed tigiri ŋa kaŋa zaa.[18]
Naayiri Paala
A naayiri paala poɔ, a noba gyamaa zie a Sed tigiri ŋa diibu zie e la Lavish paaloŋ noba, banaŋ naŋ da maŋ dire a noba sɛre la a Amenhotep III ( c 1360 BCE) ane Ramesses II ( o meŋ tigiri danweɛŋ soba onaŋ di e la yuomo naŋ pare a koŋ baŋ leɛ teɛre, a na baŋ ta ŋa 1249 BCE)
Pharaoh gyamaa zie zaa kpɛ la a yuomo lezare ne pie saaŋkompare tulo ŋa poɔ, baŋ ka Pharaohs mine bayi, Eighteenth Dynasty, Hatshepsut ane Akhenaten, naŋ nyɛrɛ la saamo a yi tuure paaloŋ nempeele mine naŋ da iri ba toɔraa a di naaloŋ ba zu, a leɛre a saaŋkompare lɛ banaŋ naŋ boɔrɔ.
Hatshepsut da di la Sed tigiri a Thebes paaloŋ poɔ, kyɛ o da e la a ŋaa ka onaŋ toɔ a pɔge a ko serɛ onaŋ kuli, peɛpeɛrebɛ mine meŋ da yeli ka omaŋ erɛ yelkpeɛŋa yɛlɛ a koro a Pharaohs mine a saŋa onaŋ da kaara bee a di a naaloŋ, o da maŋ erɛ ŋa o sonna la kaara a noba kyɛ inni ka onaŋ la a nakpoŋ meŋa pɔge, a tonnoɛ da banaŋ eŋ ko a ba pɔgeyaa a naayiri poɔ. A saŋa o serɛ naŋ wa kpi baare, a neɛ naŋ yoŋ seŋ ka o di a naaloŋ la yiri poɔ la o yɔɔ bidɔɔ ane o yɔɔpuulee bidɔɔ onaŋ de ka o e bidɔɔ. O da maale la tigirii ŋmaaŋmaa lɛ, ba da maale Pharaoh. Egytologists mine, aseŋ Jurgen Von Beckerath, a o gane na poɔ, (book Chronology of the Egyptian Pharaohs, da ŋmɛ la daworo ka Hatshepsut na di Sed tigiri danweɛŋ a toɔ piili yuomo lezare ne pie naaloŋ piilu, a yi o saa kuu puoriŋ, Thutmose I da de la o naaloŋ diibu waaloŋ a yi ne a Egypt poɔ. O da iri la o pɔgeyaa ka onaŋ la e a gɔbenɛnte ɔfere poɔ, o da ko o la vuo ka o kaa paaloŋ gyamaa zu. A ŋaa da leɛ teɛre o la naŋ soŋ Amun-Re a kaara o saa bɔgere zu.[19]

Akhenaten maale la leɛroo gyamaa a kyaare ne puori tɛɛtɛɛ ka ba toɔ tage a Amun-Re naŋ e a bagekaraa poɔ ba poɔ, ba nyɛ o la ka o ba taa yelmeŋa.[20] A puori tɛɛtɛɛ onaŋ gaa maale eŋ yi la a Sed tigiri banaŋ waana ka ba a yuoni na poɔ ka o e a tigiri ata soba. A o yelnyɔgeraa la ka ba toɔ nyɛ tɔnɔ a kyaare ne a ŋmene, a yi a saŋa a Sed tigiri naŋ piili, o teɛroŋ la ka o maaleŋ a Pharaoh naŋ e faŋa ane puori nembɛrɛ a wuli a paaloŋ noba. A wagere na poɔ naŋ la, ka Akhenaten a meŋ gaa a Egypt teŋkpoŋ poɔ ba naŋ boɔlɔ ka Tell-el Amarna. Akhenaten da piili Tell-el Amarna meŋa puoruu a Aten poɔ, a o yelerre ama onaŋ e kyaare ne pharaoh da ba e yɛlɛ o meŋa naŋ baŋ kyɛ e, a yɛlɛ ama na baŋ e la mannoo a yi bone naŋ so ka boɔrɔ ka o de a puoru ane paati yɛlɛ zaa faŋa.A ŋaa onaŋ erɛ da e la Akhenaten saa Amenhotep III naŋ da ba erɛ, a yɛlɛ ama da e la boma onaŋ da iri bare o Sed tigiri diibu poɔ.[20]
Third Intermediate Period
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sed tigiri diibu da e la a ata soba , a Libyan-era namine naŋ lantaa di aseŋ, Shoshenq III, Shoshenq V, Osorkon I,banaŋ lantaa a maale, a Heb Sed tigiri yuomo lezare ne pie na ata soba yuoni diibu la ka a naa Osorkon II, onaŋ da mɛ a Bubastis bɔgere maaloo zie a baare, piili ne o granite zeɛ tukpeɛbo zie a maale a zie ka veɛle a kyaare ne a Heb-Sed tigiri ba naŋ waana ka ba di a yuoni na poɔ.
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Shaw, Ian. . Oxford University Press. 2003. ISBN 0-19-511678-X. p. 53
- ↑ Kamil, Jill (1996). The Ancient Egyptians: Life in the Old Kingdom. American Univ in Cairo Press. p. 47. ISBN 978-977-424-392-9.
- ↑ Cottrell, Leonard. The Lost Pharaohs. Evans, 1950. p. 71.
- ↑ Nock, Arthur Darby; Wainwright, G. A. (1940). "The Sky-Religion in Egypt, Its Antiquity and Effects". The Classical Weekly. 34 (5): 51. doi:10.2307/4341020. ISSN 1940-641X. JSTOR 4341020.
- ↑ Quoted from: Applegate, Melissa Littlefield. The Egyptian Book of Life: Symbolism of Ancient Egyptian Temple and Tomb Art. HCI, 2001. p. 173.
- ↑ Van de Mieroop, Marc (2011). A History of Ancient Egypt. WileyBlackwell. ISBN 978-1-119-62089-1. OCLC 1201693532.
- ↑ William Murnane, "The Sed Festival: A Problem in Historical Method", MDAIK 37, pp. 369–76.
- ↑ David O'Connor & Eric Cline, Amenhotep: Perspectives on his Reign, University of Michigan, 1998, p. 16.
- ↑ Wilkinson, Toby A. H. Early Dynastic Egypt. Routledge, 1999. p. 63. ISBN 0-203-20421-2.
- ↑ Larkin, Diana Wolfe; Robins, Gay (December 2001). "The Art of Ancient Egypt". African Studies Review. 44 (3): 151. doi:10.2307/525636. JSTOR 525636.
- ↑ Van De Mieroop, Marc (2021-02-16). "Ancient Egypt and the Near East in World History". Journal of Egyptian History. 13 (1–2): 11–28. doi:10.1163/18741665-12340056. ISSN 1874-1657. S2CID 233960931.
- ↑ "Sethe, Kurt (1896). Untersuchungen zur Geschichte und Altertumskunde Aegyptens. Institute of Fine Arts Library New York University. Leipzig, J. C. Hinrichs". The American Historical Review. April 1901. doi:10.1086/ahr/6.3.535. ISSN 1937-5239.
- ↑ "The Pyramid Texts of Merenre", The Ancient Egyptian Pyramid Texts, SBL Press, pp. 209–234, doi:10.2307/j.ctt14jxv34.9, retrieved 2023-03-14
- ↑ Strudwick, Nigel (2005). Texts from the pyramid age. Atlanta: Society of Biblical Literature. ISBN 1-4294-1096-5. OCLC 567831809.
- 1 2 Arnold, Dorothea (January 1991). "Amenemhat I and the Early Twelfth Dynasty at Thebes". Metropolitan Museum Journal. 26: 15–16. doi:10.2307/1512902. ISSN 0077-8958. JSTOR 1512902. S2CID 191398579.
- ↑ Favry, Nathalie (2009). Sésostris Ier et le début de la XIIe dynastie (in French). Paris: Pygmalion. ISBN 978-2-7564-0061-7.
- ↑ Abdou, El-derby (2012). "The Reconstruction of Ancient Egyptian Buildings and Site's Remains and Ruins the Justifications and an Overview of Some Practices" (PDF). Journal of General Union of Arab Archaeologists. 13 (1): 31–32.
- ↑ Aldred, Cyril (1967). ""The Second Jubilee of Amenophis II"". Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde. 94 (2): 1–6. doi:10.1524/zaes.1967.94.2.1. S2CID 192825616.
- ↑ Breasted, James Henry, Ancient Records of Egypt: Historical Documents from the Earliest Times to the Persian Conquest, The University of Chicago Press, 1907, pp. 116–117.
- 1 2 Hornung, Erik (1992). "The Rediscovery of Akhenaten and His Place in Religion". Journal of the American Research Center in Egypt. 29: 47. doi:10.2307/40000483. ISSN 0065-9991. JSTOR 40000483.