Sed Festival
Sed Tigiri (hb-ed, a leɛroo boɔlaa la /sɛd/, ona la ka banaŋ baŋ ka o e Heb Sed bee Feast of the Tail (zoore)) e la a Egyptian deme paaloŋ poɔ tigiri kaŋa a Pharaoh daŋ da la e a Wederɛ. A yuori ŋa de yi la a Egyptian deme ŋmene naŋ di wolf, a ŋmene na kaŋa yuori la Wepwawet bee Sed. A yuori onaŋ ba e bone neɛzaa naŋ baŋ la a Feast of the Tail, a yuori ŋa de yi la doŋa zoore eŋɛ, bonso a zoore e na bone naŋ mare o puori, a saŋa na, Egyptian saadayel poɔ, a zoore ŋa e la bone naŋ leŋ eŋ a pharaoh gane eŋɛ. A zoore bile ŋa la maŋ bebe a paale tigiri diibu daare ka a doŋa gane toɔ e boŋgbuli.
A Egyptian deme na baŋ maale la bɔgere a leɛre a ko a Pharaoh ka ona ba wa la toɔnɔ a paaloŋ kaara soŋ a yi onaŋ bale bee a ba la laara a yi onaŋ beɛrɛ baaloŋ. A baŋ kɔɔre, kyɛ ka ba di Sed tigiri a yi onaŋ di naa a zeŋ a kogi zu yuomo lezare pie, a paa yi be, yuomo ata de gɛrɛ o anaare soba poɔ, ba maŋ di la a tigiri ŋa. A tigiri ŋa diibu yelnyɔgeraa zaa la ka ba leɛ kaa a paaloŋ yelnyɔgeraa ane bone na ba naŋ sage di. Sed tigiri ŋa taa la yɛlɛ gyamaa aseŋ, bɔgre maaloo aseŋ puoru paala naŋ kpeɛrɛ a teŋɛ poɔ, aŋa a djed naŋ wa piili, a saɔrum bee bovine, phallic bondemannaa naŋ wulo faŋa, dɔɔ ba dɔgebo a pharaoh naa diibu na wagere. A tigiri ŋa diibu meŋ maŋ wullo la lɛ a pharaoh naŋ di naaloŋ a ɔpa ane Egypt puliŋ zaa. Pharaoh e la neɛ naŋ tuuru saaŋkoŋ yɛlɛ kaa a tara soŋ kyɛ o ba kɔɔre ta yuomo lezare ne pie a na pollɔ nɔɛ, see ka o wa di a tigiri ŋa ta taabo kaŋa.
A ne a ŋaa zaa kyɛ Sed tigiri taa la danseɛ a ta ŋa kɔɔ a yi o piilu saŋa a wa tɔ ŋaa a Egypt poɔ. A sed tigiri ŋa e a tigiri kaŋa a Egypt paaloŋ poɔ naŋ yelsɛgebinne gyamaa naŋ tori a kyaare lɛ a tigiri ŋa yeltuuri naŋ tu, a yi Amenhotep III gbɛɛ yaga onaŋ maŋ wa yi a fIfth Dynasty King Neuserra a Abu Ghurab, naŋ be a Akhenaten meŋ naŋ be a Karnak paaloŋ ane meŋ ona la a soga poɔ iribu a yi Dynasty naaloŋ ayi soba na a yi a noba lezare na poɔ a Osorkon naŋ be a Bubastis.
A tigiri piilu a yi a dakoreŋ na
Danseɛ bebe kperaa lɛ a kyaare lɛ a Pharaoh piilu a kyaare ne a Dynastiɔ piilu meŋ wagere na poɔ ane a Old Kingdom poɔ a kyaare ne Heb Sed, tigri diibu, a yi Dynasty Pharaoh Den ane ata Dynasty pharaoh Djoser. A Pyramid naŋ be a Djoser, a poɔ , a be meŋ taa la turibogi ayi, kusibe la be a Heb Sed merɛ sɛŋ, ona la be a pyramid soga poɔ. O meŋ da la wuli la a Heb Sed ziiri dendoɔre lambori kaŋa naŋ be a pyramid. A kusibe turibogiri ayi ama zaa taa la tontoɔre , ka ana la ka a maŋ wulu la Djoser naŋ be a Egypt sazu ane a sapare,a kuuni binzie la maŋ wuli ka ba baŋ toɔ kyoge tigiri diibu ka banaŋ wa toɔ tu a yeltuuri zaa iri bare a o kuu puoriŋ.
Sed tigiri ŋa e la a tigiri koraa kaŋa naŋ daŋ bebe a taa danseɛ a kyaare ne a Dynasty pharaoh Papi I Meryre ayoɔbo soba naŋ be a South Saqqara Stone Annal yelsɛge binne poɔ, a yelsɛge binne ama ta la yuomo lezaa ayi, aneazaa ka a saaŋ la. A yi be, yoe mine bebe ka ba maŋ de di ko a Papi I’s Sed tigiri ŋa saŋa.
A ŋaa wa baare ba maŋ de la boma te tu a yeltuuri anaŋ zaa naŋ senne ka a e danseɛ ko a Sed tigri a yi Dynasty ayoɔbo puoriŋ.
Middle Kingdom (A Soga poɔ Naayiri)
A soga poɔ naayiri, wagere, na, a pharaoh faŋa na onaŋ da taa da leɛ la bone banaŋ te soore kaa sɛre kyɛ wa mɛ a biŋ a naayiri kore na poɔ.
Amenemhat I, a yi a danseɛ anaŋ onaŋ wuli, a yi o birikyiri onaŋ de maale ne o bone sa wuli la o meŋa bie Senusret I. A yi lɛ onaŋ manne a yeltuuri ka tutaa na, a