Salifu Dagarti
| Dɔɔ bee pɔge bee dɔgebo | dɔɔ |
|---|---|
| Dɔgebo bebiri | Gyoonoɔre 1931 |
| Kūū bebiri | 2 Gyɛnoɔre 1964 |
| Place of death | Accra |
| Manner of death | homicide |
| Cause of death | gunshot wound |
Salifu Dagarti:A dɔɔ ŋa e la neɛ noba yaga zie naŋ be a ɔpa wɛɛse poɔ te gaŋ a Ghana paaloŋ poɔ naŋ ba baŋ o yɛlɛ. Kaa pɔge noba mine woŋ la bee kanne la o yɛlɛ Ghana saadayel gama poɔ. Salifu dagaati da e la polisi dɔɔ Mba Kwame Nkrumah wagre poɔ. o vori saŋa, o daŋ de la nyɔvori faa Dr. Kwame Nkrumah saŋa na noba naŋ daŋ yi ka ko o kyɛ de a Ghana paaloŋ yidaandɔɔloŋ. A mba Salifu Dagarti la neɛ aŋ da yi ŋmaa de a marifa kubie ka a ta pɔge a Ghana yidaandao.[1][2][3][4][5][6]
Ghanaianmuseum.com dɛme aŋ seo eŋ ba ɡbama poɔ yɛliyɛŋ ka waɡre ne ana yɛla ne aŋ daŋ e ne eɛ ŋmenaa awa ɡbɛliŋ yeŋ neŋ minti pie neŋ anuu (1:15pm) ka a paaluu yidaandao daŋ o tumajie ɡara "Christianborɡ Castle" ka o te di siimaa. [7]
Piribo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A polisiri naŋ na guro a ziiri naŋ e tɔbɔ neŋ a kyaare a Ghana's president, Kwame Nkrumah, da ŋmɛɛ dabie anuu neŋ o a da boɔrɔ ka ba da ko o. Constable Seth Ametewee[8] [9]da mɔrmɔre la yi a Flagstaff House naŋ be a Accra a da ba pɔge a ŋmeɛroŋ dɛndɛŋ soba. Nkrumah's guguro, Salifu Dagarti, da gue a malfa dabiri naŋ da waana a President neŋ a o eŋgbane ka a dabiri da nyɔge o ka o da piri.[10][11]
O Yɛlɛ Mine
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Salifu Daɡarti naŋ da e "Chief Superintendent" da kpieŋ asibite ŋa teŋ boɔna ka "37 Military Hospital" waɡre ŋa baŋ daŋ deɛ zo ɡaa be waɡre ŋa naŋ da deɛ marifa biri ka "Constable" Ametewe da ŋmɛ "Flaɡstaff House" a eŋ Ghana Yidaandao ŋa teŋ boɔna ka Dr. Kwame Nkrumah.
Salifu Daɡarti da nyɛɛ be la ne baŋ maŋ maale sogyare koɔre ne a da umuu sogyare bakee ŋa aŋ be Osu, Arijimab daare, a nansaare kyeo teŋ boɔna ka "January" o beri ata daari a yuoni 1964 poɔŋ.
Salifu Daɡarti, ba da dɔge nansaare kyɛ o ŋa teŋ boɔna ka "July" a 1913 yuoni poɔŋ, Kumasi la be la, da eɛ Gold Coast "Serɡeant-Major" koree bie. O da tumee a polisi tuma a te ta yuomo pista neŋ ata (33 years) sene naŋ da kpi ne.
Ba da duohuu ahijie ɡaaneŋ "Corporal" nansaare kyeo teŋ boɔna ka "March" a 1939 yuoni poɔŋ la be la, waɡre ŋa dunee zaa zɔɔre ŋa teŋ boɔna ka WWII aŋ da wa piili. Oŋ da la do ɡaaɛ Serɡeant nansaarw kyeo "October" poɔŋ 1941 yuoni la be la, baŋ da la ɡaanuu "Serɡeant-Major" 1946 yuoni poɔŋ o nansaare kyeo teŋ boɔna ka "July" a da la duohuu ɡaanen "Inspector" nansaare kyeo teŋ boɔna ka "April" 1949 yuoni poɔŋ. Yuoni 1954 o kyɛlɛɛ teŋ boɔna ka "November", o da leoyɛɛ "Assistant Superintendent".
O da ɡaaɛ Enɡland a te e boŋ ŋa teŋ boɔna ka "Drill" kyeore ayuobe" a Briɡade of Guards 1954 yuoni poɔŋ la be la. Oŋ da wa baahi, o da wa eɛ "drill" wuno a Accra polisihi sakuu ŋa aŋ be be. 1960 yuoni poɔŋ da la oŋ da do ta a "Chief Superintendent".
Ba da iri o ɡaa neŋ Flaɡstaff House ka o te e neɛ anna guro Gaana yidaandɔɔ Dr. Kwame Nkrumah nansaare kyɛlɛɛ "November" o beri pie neŋ ayi (12th) a 1962 yuoni poɔŋ.[1]
"Ghana News Aɡency" eɛ duoruu terɛ dieŋ kaŋa naŋ be Gaana poɔ da yinee duoruu ka sene baŋ da naŋ e Salifu Daɡarti, ba da deɛ Gaana gyogo eŋ o eŋɛ baŋ da die yineŋ "37 Military Hospital" a eŋ asibiti lɔɔre ŋa teŋ boɔna ka "army ambulance" a ɡaaneŋ "Baden Powell Memorial Hall" ka gyamaa da te puoruu ba puori bazaa. Salifu Daɡarti yuori leo yɛɛ yuori neɛ zaa naŋ ba Gaana kyɛ.[12]
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Salifu_Dagarti#cite_ref-1
- ↑ http://www.sahistory.org.za/dated-event/kwame-nkrumah-first-president-independent-ghana-escapes-5th-assassination-attempt
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/The-Story-of-Supt-Salifu-Dagarti-the-man-who-took-a-bullet-for-Kwame-Nkrumah-825406
- ↑ https://web.archive.org/web/20250413041253/https://howafrica.com/the-story-of-how-supt-salifu-dagarti-a-dagaaba-security-guard-took-a-bullet-for-kwame-nkrumah-at-the-flagstaff-house/
- ↑ https://www.salifudagarti.org/about
- ↑ https://www.myjoyonline.com/news/memories-of-our-fathers-passing-42-years-ago-samia-nkrumah/
- ↑ Ghanaianmusium.com
- ↑ https://www.nytimes.com/1964/04/08/archives/policeman-sentenced-to-die-for-attempt-to-kill-nkrumah.html
- ↑ https://www.modernghana.com/news/981244/the-salifu-dagarti-story-is-a-mixture-of-heroic.html
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Salifu_Dagarti#cite_ref-9
- ↑ https://www.theghanareport.com/today-in-history-police-officer-dies-after-taking-bullet-for-kwame-nkrumah-in-fifth-assassination-attempt/
- ↑ "This Is Salifu Dagarti - DailyGuide Network" https://dailyguidenetwork.com/this-is-salifu-dagarti/