Okra
| Has use | bondirii, fiber, medicinal plant, vegetable, cooking |
|---|---|
| Short name | A. esculentus |
| Taxon name | Abelmoschus esculentus |
| Taxon rank | species |
| Parent taxon | Abelmoschus |
| Has basionym | Hibiscus esculentus |
| Endemic to | West Africa |
| Is pollinated by | Anthophila |
| This taxon is source of | saaloŋ, okra seed oil |
| External data available at URL | https://www.gbif.org/dataset/93725bf2-6ada-47f9-bd5e-0e679e3d245e, https://www.gbif.org/dataset/31dc1507-a6e1-4233-a8df-c7a78596a7e4 |
| Invasive to | China |
| Taxon range | China, Tianjin, Guangdong, Myanmar, Gabon |
| Taxon author citation | L. Moench |
| GRIN URL | https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=619 |
Okra (saaloŋ) (Tɛmpileti:IPAc-en: /ˈoʊkrə/, Tɛmpileti:IPAc-en: /ˈɒkrə/), Abelmoschus esculentus, la ka baŋ ka ba boɔlɔ a bɔrefɔ poɔ ka Lady’s fingers,[1][2] e la bombuli kaŋa naŋ poɔ a mallow laŋgbuli poɔ, a yi la East Africa[3] poɔ. A e la bombulo ba naŋ maŋ kɔ tropika, subtropika ane zie naŋ tɔlɔ poɔ a viiri a tendaa ŋa zaa poɔ, a mine waa ŋa tevaare ka a mine waa zeɛ yi paaloŋ na poɔ a naŋ be. Saaloŋ bie e la boma ba naŋ maŋ de maale ne bondirii a viiri a tendaa zaa poɔ.[4]
A waaloŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A bombuli ŋa gbɛɛ yaga a yuoni poɔ, dayeni yoŋ la ka ba maŋ kɔ a, o maŋ baŋ baa la ka o wogiloŋ ta ŋa 2 metres (6. a ŋa fo naŋ e neɛ naŋ yi Malvaceae, poɔ, a saaloŋ ne gone te, hibiscus teɛ yi la taa soŋ. A vaɛ wogiloŋ ta ŋa 10–20 centimetres (4–8 kyɛ ka a yɛloŋ meŋ ta ŋa 5-7 lobes. A puuru wogiloŋ maŋ ta ŋa 4–81+5⁄8–3+1⁄8 a maŋ taa uli a ta ŋa anuu kyɛ ka a puuru noɔre eŋɛ ka fo nyɛ ka o te e zeɛ. A puuruŋ maŋ baŋ yɛle la a ta ŋa 188 microns. A wɔmɔ maŋ e la kyɔlaa lɛ ka o wogiloŋ a ta ŋa 18 cm (7 in), kyɛ ka o konkobo waa ŋa boŋkaŋa nansaala na maŋ boɔle ka pentagonal, kyɛ ka o poɔ kpɛ taa bie.
A piilu zie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yuori okra e la bone naŋ yi a West Africa kɔkɔre poɔ, kaapɔge Igbo: Okwuru, ona la daŋ e a bɔrefɔ yelbiri a 1679 yuoni poɔ a Colony of Virginia paaloq poɔ.[5]
A nansaale yuori ŋa e la bone naŋ na baŋ poŋi bee a wɛle bee a leɛre yelyemi poɔ a seŋ, Abelmoschus[6] is Neo-Latin from Tɛmpileti:Langx: أabū l-misk, romanized: father of musk, a bone e ŋa bone naŋ ba naŋ de yi e bombie naŋ noma, naŋ taa nuu kaŋa ka onaŋ wa ŋmɛre, esculentus e la Latin poɔ yelbiri, ka o tɛgɛ la bondiraa bee bone na nensaala naŋ na toɔ de bee bone naŋ e bonsoŋ a ko nensaala diibu.[7]
A Yiibu Zie Meŋa ane
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Okra e la allopoly ploid naŋ taa saaloŋ. Kyɛ a bombuli ŋa yiibu zie la Abelmoschus ficulneus, a tuberculatus ama la boma naŋ maŋ lantaa a maale saaloŋ. [8]Yelmeŋ saaloŋ e la boŋkpeɛŋaa kaŋa naŋ be a West Afrika paaloŋ poɔ ka noba mine gyamaa a ba baŋ, noba mine bee paaloŋ mine poɔ ba mine maŋ de a la ka a e cultigen.[9]
Okra (saaloŋ) yiibu zie la East Africa naŋ be a Ethiopia paaloŋ poɔ ane a eastern Sudan[10] poɔ. A yi Arabia, a bombuli ŋa yaare la a te wa tɔ Mediterranean Sea ane eastward paaloŋ. Okra (saaloŋ) ba naŋ da de wuli a Europe poɔ bee neɛ naŋ da de saaloŋ (okra) a gaane a Europe poɔ la Umayyad conquest of Hispania. A neɛ na kaŋa naŋ daŋ de weɛ gaa ne la a lɛ ka ona la Abu al-Abbas al-Nabati, ona la da gaa a Ayyubid Egypt a 1216 yuoni poɔ kyɛ te manne a bombuli ŋa koɔbo a ko ba saaŋkompare kɔreba a zuo a zaa baapaaleba naŋ neŋ baara iri a dire a saaloŋ.[11]
A bombuli ŋa meŋ da e la bone a Atlantic slave trade[12] meŋ naŋ de gaa a America paaloŋ a te wuli ba, a yelŋa da e la a 1658 yuoni poɔ, a saŋa na la ka a Brazil paaloŋ noba meŋ da nyɛ a. A yi a lɛ puoriŋ, a Suriname poɔ a 1686 yuoni poɔ, o paaŋ da e la bone ba naŋ sɛge biŋ. Okra (saaloŋ) meŋ naŋ baŋ e la bone ba naŋ de o wuli southeastern naŋ be a North America paaloŋ a yi a Africaa a 18th yuomo na poɔ. A paaŋ yi a 1748 yuomo na poɔ, ba paaŋ meŋ da piili koɔrɔ a la a north Philadelphia[13] paaloŋ poɔ. Thomasa Jefferson, sɛge la biŋ ka a piili la a Virginia paaloŋ a 1781 yuoni poɔ.[14] A yi a lɛ puoriŋ o paaŋ kyoge ne a lɛ a yi a Souther United States paaloŋ a 1800 yuomo na poɔ, kyɛ a koɔbo tɛɛtɛɛ piili la a 1806 yuoni poɔ.[15][16]
Koɔbo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Abelmoschus esculentus e la bombulo mine ba naŋ maŋ koɔrɔ toloŋ bee uuni saŋa, a wagere ŋa poɔ la ka maŋ toɔ a baa soŋ a toɔ wɔŋ gymaa kyɛ kpɛ bie bee a taa bie meŋ soŋ. Bombuli zaa naŋ be a teŋɛ zu kyɛ, saaloŋ e bone naŋ boɔrɔ zie naŋ taa suni kyɛ e zie naŋ maŋ taa maaroŋ o poɔ wagere zaa be zie naŋ e zi koɔ zie wagere, ka zi balaa na wa e zie naŋ maŋ ko weɛŋ a koŋ kɔɔre kyɛ ka fo maŋ nyɛ ka daare zaa a ko. Ka fooŋ na kɔ a, fo maŋ de la a bie eŋ koɔ poɔ a biŋ dambio ka a buri, ka fooŋ wa borɔ a, fo maŋ vɛŋ la ka a bogi sigi ta ŋa 1–23⁄8–13⁄16. a maŋ boɔrɔ la tɛnɛ naŋ taa maaroŋ a ta ŋa 20 ka a toɔ buli weɛŋ, a maŋ baŋ de la bebie ayoɔbo sɛre ka baŋ buli (ka anaŋ wa e anaŋ buri la la lɛ) kyɛ ka anaŋ ba wa eŋ koɔ buri a maŋ de la ta ŋa dare ata seɛre ka a baŋ buli. A yelkaŋa a meŋ naŋ leɛ boɔrɔ la, ŋmenaa, a maŋ boɔrɔ la ŋmenaa yaga, a seŋ ka a kɔ bee bore eŋ tenɛ bee zie naŋ taa maaroŋ ka o ta ŋa pH 5.8 ane 7 kpakyaga poɔ. Ka anaŋ wa te bulo a maŋ boɔrɛɛ koɔ gyamaa,. A wɔmɔ ba maŋ kɔɔre kyɛ leɛ bondirii ka noba dire, a waa zɛvaare. A yelkaŋa meŋ la, ka anaŋ wa naane a koŋ la baŋ toɔ di a zuiŋ ba maŋ pɔre a la a wagere na ana ba naane, daa zaa poɔ a maŋ eŋ la puuruŋ. A kyɛ a wɔmɔ pɔroo danweɛŋ soba maŋ e la kyuu ayi puoriŋ ka fooŋ wa bore a ka buli. Kyɛ a wagere ŋa poɔ, a saaloŋ wɔmɔ wogiloŋ na baŋ ta ŋa 2–3 inches (51–76.
A baaloŋ anaŋ naŋ pore a maŋ nɔŋ ka nyɔgerɔ a saaloŋ ama la ka nansaala maŋ boɔle ka verticillium wilt, a baaloŋ ama gbɛɛ yaga a maŋ nyɔge la a saaloŋ vaɛ ka a e doɔre lɛ. a mine meŋ maŋ nyɔge la a vaɛ ka a e zɔŋ a ko a zaa, a baaloŋ mine meŋ la a maŋ vɛŋ ka a saaloŋ vaɛ a yɔ popo voɛ, a baaloŋ e la gyamaa a mine neŋ la a maŋ vaɛ e yellow mosaic ane kyɛ naŋ vɛŋ ka root-knot nematodes ( ka a nyege zaa poɔŋ). Ka fooŋ nyɛ ka a piili erɛ doɔre lɛ wuli ka baaloŋ kaŋa a nansaala na maŋ boɔle ka A. esculentus nyɔge a yi a baaloŋ ŋa naŋ yuori naŋ di Abelmoschus manihot kyɛ wa kpɛ a. ka a baaloŋ ŋa wa kpɛ anaŋ ka a nansaala maŋ boɔle ka Parbhani Kranti.
A U.S paaloŋ poɔ saaloŋ kpoŋ zie zaa maŋ ko la a Florida poɔ, a zuo zaa a peɛle a Dade naŋ be a southern Florida[17][18] poɔ. Okra (saaloŋ) taa la sobie bale anaŋ maŋ tu kyɛ baŋ toɔ a baa soŋ, azuiŋ yuoni poɔ saaloŋ maŋ bebe a ta ŋa kyuuri pie na. Acre yeni poɔ, bombie 18,000 pounds per acre (20,000 to over 30,000 pounds per acre (34,000 kg/ha) la baŋ bore o poɔ. Dagbuli koɔrɔɔ daa maŋ baŋ do la saa a ta ŋa $18/bushel ka a naŋ la $0.60 per pound ($1.3/kg).[17]
Guolu
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]2023 yuoni poɔ, a tendaa zaa saaloŋ koɔbo da e la 11.5 million tonnes, a India paaloŋ poɔ a ba
| India | 7.16 |
|---|---|
| Nigria | 1.87 |
| Mali | 0.76 |
| Sudan | 0.30 |
| Pakistan | 0.30 |
| World | 11.52 |
| Source: FAOSTAT[19] | |
yoŋ da taa la a ŋa 62% a zaa lantaa, kyɛ ka Nigeria ane Mali meŋ baŋ be a tabɔl ŋa poɔ.
A Tɔnɔ anaŋ taa
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Saaloŋ kɛrɛ taa la koɔ na maŋ be o poɔ maŋ ta ŋa 90%, ka 7% carbohydrates, 2% protein, ane kaa naŋ be o poɔ a meŋ ta ŋa. A tabɔl ŋa poɔ fo na nyɛ la ka Tɛmpileti:Cvt, be o poɔŋ, saaloŋ kɛrɛ maŋ tere la calories a ta ŋa 33, peɛroo wuli ka a soma ko neɛzaa ka o maŋ di a ta ŋa 20% bebiri zaa, a DV) a meŋ naŋ taa la vitamin C and vitamin K (table). A e la boma na (10-19% DV) of thiamine, folate, magnesium, ane potassium naŋ be o poɔ a seŋ ne nensaala diibu.
Culinary
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Saaloŋ e la a zeɛre bone kaŋa fo naŋ sɔre boma ata ka o ba be a poɔ, a e la boma zeɛre na maŋ taa tegeroŋ a Louisiana[20] poɔ. Saaloŋ kyeene e la bondirii naŋ be a Southern United State paaloŋ poɔ. A Cuba ane Puerto Rico poɔ, zɛvaare la ka ba boɔlɔ ka quimbombó, la ka ba maŋ de maale ne quimbombó guisado bondirii bee zeɛre (Okra Stewed) a zeɛre ama maŋ yi taa ne la gumbo[21][22] zeɛre. Dominican Republic paaloŋ poɔ anaŋ la e ba saaŋkompare zeɛre, a be poɔ ba boɔlɔ a la ka molondrón.[23] A Brazil poɔ, a e la ba bondiraa kaŋa naŋ taa tɔnɔ yaga zaa ziiri bee paaloŋ gyamaa poɔ a Brazil poɔ, aseŋ, caruru, a be ba maq de maale ne la shrimp, a Northeaster irigiŋ poɔ, frango com quiabo (chicken with okra) and carne refogada com quiabo (stewed a puli ne nɛne aneŋ okra) in Minas Gerais.
| ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Vaɛ ane a Bombie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Okra (saaloŋ ) pɔle maŋ baŋ e la boma ba na maŋ de maale ne zeɛre, ba maŋ de a la ne beets bee dandelions, a de salad eŋ paale. Saaloŋ bie e la boma ba naŋ maŋ kyeen bee a sɛ a tɔ bee a ɛre ka a e zɔŋ a ba maŋ taa caffeine zaa a poɔŋ. A saŋa na ka American naŋ wa waana ne caffeine, ka a e la a American Civil War (zɔɔre) na poɔ a 1861 yuoni saŋa, a Austin State Gazette na poɔ. Ba yeli ka acre yeni saaloŋ na wane saalombie a zuo ba naŋ bore coffee. Bee ka e feroo ka ba te de a yi ne Rio paaloŋ poɔ a wane.[26]
Enfuomo Daga
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ "Okra". BBC Good Food. Retrieved 12 April 2023.
- ↑ Ayto J, ed. (2002). "lady's fingers". An A-Z of Food and Drink. Oxford University Press. ISBN 9780192803511. Retrieved 12 April 2023.
- ↑ "Okra, or 'Gumbo,' from Africa". Texas AgriLife Extension Service, Texas A&M University. Archived from the original on 4 March 2005.
- ↑ National Research Council (27 October 2006). "Okra". Lost Crops of Africa: Volume II: Vegetables. Vol. 2. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10333-6. Retrieved 15 July 2008.
- ↑ "Okra". Online Etymology Dictionary. 2026. Retrieved 4 June 2026.
- ↑ "Definition of Abelmoschus". Merriam-Webster Dictionary. Retrieved 23 June 2020.
- ↑ "Latin definition for esculentus, esculenta, esculentum (ID: 19365)". Latin Dictionary and Grammar Resources - Latdict. 2020. Retrieved 23 June 2020.
- ↑ Patel SR. "GENETIC ADVANCE UNDER SELECTION IN SEGREGATING POPULATION IN OKRA (Abelmoschus esculentus L.)". AGRES – an International E. Journal.
- ↑ Vegetables. Wageningen, Netherlands: Backhuys. 2004. p. 21. ISBN 9057821478.
- ↑ "Okra (Abelmoschus esculentus (L.) Moench)", pp. 216–224 in:
- ↑ Blench R (2006). Archaeology, Language, and the African Past. Rowman Altamira. p. 237. ISBN 978-0-7591-0466-2.
- ↑ "Okra, Gumbo, & Rice". unesdoc.unesco.org.
- ↑ "Colonial Food In Philadelphia - 1883 Words | Internet Public Library". www.ipl.org. Retrieved 9 November 2021.
- ↑ Almanac OF. "Okra". Old Farmer's Almanac. Retrieved 29 April 2021.Almanac OF. "Okra". Old Farmer's Almanac. Retrieved 29 April 2021.
- ↑ Kurt Nolte. "Okra seed" (PDF). Yuma County Cooperative Extension. Archived from the original (PDF) on 31 October 2014. Retrieved 17 October 2012.
- ↑ Plant breeding, Chapter 9.2 (PDF). Strategies For Enhancement in Food Production. 2020.
- 1 2 "Southern Florida 2005 Okra PMSP". Regional Integrated Pest Management Centers Database. 4 May 2022. Retrieved 30 June 2022.
- ↑ Aguiar JL, McGiffen M, Natwick E, et al. (2011). Okra Production in California. University of California, Agriculture and Natural Resources (UCANR). p. 3. doi:10.3733/ucanr.7210. ISBN 978-1-60107-002-9. 7210.
- ↑ "Okra production in 2023; Crops and livestock products/World regions/Production quantity/Year (from pick lists)". Food and Agriculture Organization of the United Nations, Statistics Division. 2025. Retrieved 2 May 2025.
- ↑ Gutierrez CP (1992). Cajun Foodways. University Press of Mississippi. p. 56. ISBN 978-0-87805-563-0.
- ↑ Julie Schwietert Collazo. "Cuban Quimbombo (Afro-Cuban Okra)". The Latin Kitchen. Archived from the original on 23 October 2020. Retrieved 21 October 2020.
- ↑ Julie Schwietert Collazo. "Cuban Quimbombo (Afro-Cuban Okra)". The Latin Kitchen. Archived from the original on 23 October 2020. Retrieved 21 October 2020.
- ↑ "El intrépido molondrón" (in Spanish). Diario Libre. 15 August 2012. Retrieved 29 August 2022.
- ↑ United States Food and Drug Administration (2024). "Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels". FDA. Archived from the original on 27 March 2024. Retrieved 28 March 2024.
- ↑ In:
- ↑ AUSTIN STATE GAZETTE [TEX.],p. 4, c. 2 (9 November 1861). "CONFEDERATE COFFEE SUBSTITUTES". University of Texas at Tyler. Archived from the original on 28 September 2007. Retrieved 23 March 2026.