Vare le yelbulo

Kundum

Yizie Wikipiideɛ
Kundum
Tigiri
Ethnic groupNzema people, Ahanta people Maale eŋ
PaaloŋGhana Maale eŋ
Indigenous toAnokye Maale eŋ
Located in the administrative territorial entityWestern irigyin Maale eŋ
BezieNzema East Munisipal Desekyere, Ahanta West Munisipal Desekyere, Western irigyin Maale eŋ
Language of work or nameNzema Language Maale eŋ
Intangible cultural heritage statusNational Register – Intangible Cultural Heritage of Ghana Maale eŋ

Kundum e la tigiri kaŋa Ahanta ane Nzema noba naŋ be Ghana western region poɔ.[1] O e la tigiri ba naŋ maŋ di a puori Naaŋmene bareka ne bondirii ba naŋ kɔ nyɛ ane nyɔvore ba naŋ voroo.[2]

A fɔrɔ yelsɛge-biŋ kaŋa kyaare a tigiri e la bone Bosman naŋ da sɛge, Dutch yelpeɛre banna kaŋa naŋ da wa Gold Coast a yuomo kɔɔre 17 naŋ pare poɔ a da wa bɛllɛ a tigiri.[3][4]

Aseŋ yelkããyeli ane sããkonnoŋ naŋ wuli, a tigiri da piilee la saŋa na naŋkpaana Akpoley mõɔ yoɔbo poɔ, da te tiri la kɔntɔnne mine ka a ŋmaa vileŋgu seɛrɛ. O naŋ wa kaa a seɛre baare, o da leɛ wa la o yiri wa de a seɛre wuli o noba.[5] A seeloŋ seɛrɛ wuli ka o maŋ kare setaana ane sefaare yi a teŋɛ ane kuribilii poɔ bare. A tigiri diibu wagere, Axim kpeɛreba ane o kpeɛroŋ taa gbɛɛ yaga la maŋ seɛ o. Nzema noba zie la ka o yi a puoriŋ yɔlle kpɛ a Ahantas naŋ be a Ghana Western irigyiŋ poɔ.

A Tigiri Pare

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Kundum e la bomma diibu ane ŋmennoo zaa tigiri.[3] A tigiri piiluu maŋ are la bebiri na abɛ teɛ kaŋa wɔmɔ naŋ maŋ piili moɔna.

A Tigiri Diibu

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A tigiri maŋ di la daare ata, kyɛ a fɔrɔ daare ata a yelerre yaga zie, gaŋ a zaa gaŋgarre ŋmeɛbo ane seɛre maŋ erɛ la tensɔge yoŋ ane a tenne koŋkobo zie ba naŋ boɔlɔ Siedu bee Sienu. A tigiri maŋ e la tɔɛtɔɛ teŋɛ kaŋa zaa poɔ naŋ lantaa mɛ a Ahanta ane Nzema Naaloŋ. A teŋɛ kaŋa zaa maŋ biŋ la yɔdaare/koseɛraa na ba tigiri naŋ na piili.

A tigiri diibu maŋ kɔlage la yelzuri ata:

  • seɛre
  • gaŋgarre ŋmeɛbo
  • bondirii diibu

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. https://web.archive.org/web/20120217161547/http://www.ghananation.com/festivals/?blurb=264
  2. http://www.modernghana.com/news/350907/1/mtn-ghana-donates-towards-kundum-festival.html
  3. 1 2 http://www.units.muohio.edu/ath175/student/shawrm/index.html
  4. https://yochale.com/kundum-festival-ghana
  5. Ansah, Timothy. Kundum Festival of the Nzemas and Ahantas. Accra, Ghana: Onyase Printing Press. p. 88.