Vare le yelbulo

Kokonte

Yizie Wikipiideɛ
Kokonte
Aŋa yitaalombileswallow Maale eŋ
Country of originGhana Maale eŋ
Made from materialcassava flour, kõɔ nyuuri, table salt Maale eŋ

Kokonte yuori kaŋa meŋ la abeti3, lapiiwa, lapelawa[1] bee "face the wall", e la seem-poraa kaŋa noba naŋ maŋ di kyɛ vɔle Africa paaloŋ mine te seŋ Togo, Ghana ane a taaba. Ghana poɔŋ, bale tɛɛtɛɛ deme la dire a kokonte ka ba mine la Ga, Akan, Hausa,[2][3] Kokonte waaloŋ maŋ baŋ be la kabala, tɛmpɛloŋ ne zɛvaare waaloŋ, a o ŋaa waaloŋ pãã maŋ yi la a lɛ bale kaŋa deme naŋ maale a bondiraa ŋa. Ba maŋ maale la a bondiraa ŋa ne kokonte a poɔ waare zɔŋ.[4][5]

Kokonte e la Ghana deme bondiraa ka ba maŋ maale ne kokonte zɔŋ a de di ne zeɛre ba naŋ doge ne abɛ bee seŋkãã. A bodiraa ŋa pore la West Afrikan yie yaga, a mine la Nigeria ne Carribbean poɔ. O naasaale yuori ba naŋ boɔla o la " brown fufu". A o diibute kyɛŋ tɔgel la tapioka diibu na. O e la bondiraa kaŋa meŋ naŋ pore Brazil teŋa poɔ a ne Volta Irigyin a Ghana poɔ.

O e la bondiraa kaŋa o maaloo naŋ e laafeɛ ka ba maŋ maale ne bankyee ba naŋ deɛle ka a ko, ka ba tɔ kyɛ ɛre neɛre zu bee a te ɛre negɛnegɛ poɔ ka a be a leɛ zɔŋ. Ghana poɔ, a bondiraa ŋa maalmaaleba la Akans, be la ka a bondiraa ŋa nyɛ o yuori kyɛ meŋ pãã kpɛ a kwa kɔkɔrɛɛ poɔ.

A bondiraa ŋa waaloŋ maŋ yi la a bankye booraa na naŋ la ka ba de maale ne bee lɛ na a baŋkye naŋ deɛle ko ta. Gbɛɛ yaga o waaloŋ maŋ e ŋa kapala waaloŋ . O waaloŋ na maŋ te yi ne la sakuuri para sakuiiri yaga zie naŋ maŋ seɛ a Ghana Peraamere Sakue poɔ[6].

Bonde-maale

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  • Baŋkye deɛlaa/kuone ne wɔ-zɔŋ
  • Kõɔ
  1. Ba maŋ daŋ dogele la kõɔ ka a kpaara
  2. Ka o soba de vuuri a enna a zɔŋ kyɛ mɔnna
  3. Dɔɔna baaloŋ baaloŋ ka a ta iri e gbuli lɛ
  4. Moorɔ ka dɔɔn-mare sɛne ka fo wa nyɛ ka o waaloŋ waa kabala bee tɛmpɛloŋ
  5. Ka a waaloŋ wa leɛ a kabala, fo naŋ baŋ kɔre o la eŋ laa poɔ a eŋ fo zeɛre.[7]

A bondiraa ŋa maaloo piiluu mɔlɔ zaa la ka fo bɔ fo baŋkye yi fo weɛ bee daa poɔ. Baŋkye e la boŋkaŋa noba yaga naŋ dire a Ghana paaloŋ poɔ bonso o yɛlɛ ba e tuo. Fo na baŋ da a la fēē lɛ kyɛ ka a seŋ fo ne fo yideme zaa. A baŋkyēē ne o zu la ka ba maŋ de paale bɔɔdeɛ a maale fufu.

Sɛre Ka Fo na Maale

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Fo na bɔ la baŋkye naŋ ta diibu a pere a pɛgere bare. Fo na baŋ de la a pɛgere fo naŋ pere eŋ donne ka a ɔɔ bee ka fo de te eŋ fo weɛ poɔ bonso a maŋ baŋ põɔ la a leɛ kuoluŋ. A baŋkye zi-diraa na paaŋ la ka fo na pɛge. Ba maŋ ŋma a la ka a e bilibilii, a de deɛli ŋmenaa poɔ kyɛ de gaa ne mansime ka o te ɛre ka a leɛ bonzɔŋ

Maaloo ne diibu

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Fo na baŋ de la Kokonte zɔŋ laŋ ne kɔntoloŋ vūū zu kyɛ dɔɔna lɛɛŋ ka o wa nyɔge taa kɔɔre belaaŋ. Ka onaŋ wa e tegeroŋ zuo, a seŋ ka fo eŋ koɔŋ belaa kyɛ de boŋ pɔge ka o gaŋ belaa sɛre ka fo paaŋ la dɔɔŋ o ka o kpɛ taa. Fo na baŋ erɛ la a lɛ gɛrɛ ka o te ta fo boɔbo ka fo kɔre eŋ laa poɔ kyɛ eŋ fo zeɛre. O paaŋ ta la diibu.

Kaa ama Nyɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  • Ghanaian cuisine
  • List of African dishes
  • List of porridges

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-Spring2000-1
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-2
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-3
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-3
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-4
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-5
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Kokonte#cite_note-5

AfroCuisene