Kokonte
| Aŋa yitaalombile | swallow |
|---|---|
| Country of origin | Ghana |
| Made from material | cassava flour, kõɔ nyuuri, NaCl |
Kokonte yuori kaŋa meŋ la abeti3, lapiiwa, lapelawa[1] bee "face the wall", e la seem-poraa kaŋa noba naŋ maŋ di kyɛ vɔle Africa paaloŋ mine te seŋ Togo, Ghana ane a taaba. Ghana poɔŋ, bale tɛɛtɛɛ deme la dire a kokonte ka ba mine la Ga, Akan, Hausa,[2] Kokonte waaloŋ maŋ baŋ be la kabala, tɛmpɛloŋ ne zɛvaare waaloŋ, a o ŋaa waaloŋ pãã maŋ yi la a lɛ bale kaŋa deme naŋ maale a bondiraa ŋa. Gbɛɛ yaga kponkpo zɔŋ ka ba maŋ de mɔŋ ne kokonte.[3][4]
Kokonte e la Ghana deme bondiraa ka ba maŋ maale ne kokonte zɔŋ a de di ne zeɛre ba naŋ doge ne abɛ bee seŋkãã. A bodiraa ŋa pore la West Afrikan yie yaga, a mine la Nigeria ne Carribbean poɔ. O naasaale yuori ba naŋ boɔla o la " brown fufu". A o diibute kyɛŋ tɔgel la tapioka diibu na. O e la bondiraa kaŋa meŋ naŋ pore Brazil teŋa poɔ a ne Volta Irigyin a Ghana poɔ.
O e la bondiraa kaŋa o maaloo naŋ e laafeɛ ka ba maŋ maale ne bankyee ba naŋ deɛle ka a ko, ka ba tɔ kyɛ ɛre neɛre zu bee a te ɛre negɛnegɛ poɔ ka a be a leɛ zɔŋ. Ghana poɔ, a bondiraa ŋa maalmaaleba la Akans, be la ka a bondiraa ŋa nyɛ o yuori kyɛ meŋ pãã kpɛ a kwa kɔkɔrɛɛ poɔ.
Waaloŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A bondiraa ŋa waaloŋ maŋ yi la a bankye booraa na naŋ la ka ba de maale ne bee lɛ na a baŋkye naŋ deɛle ko ta. Gbɛɛ yaga o waaloŋ maŋ e ŋa kapala waaloŋ . O waaloŋ na maŋ te yi ne la sakuuri para sakuiiri yaga zie naŋ maŋ seɛ a Ghana Peraamere Sakue poɔ.
Bonde-maale
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Baŋkye deɛlaa/kuone ne wɔ-zɔŋ
- Kõɔ
Maaloo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Ba maŋ daŋ dogele la kõɔ ka a kpaara
- Ka o soba de vuuri a enna a zɔŋ kyɛ mɔnna
- Dɔɔna baaloŋ baaloŋ ka a ta iri e gbuli lɛ
- Moorɔ ka dɔɔn-mare sɛne ka fo wa nyɛ ka o waaloŋ waa kabala bee tɛmpɛloŋ
- Ka a waaloŋ wa leɛ a kabala, fo naŋ baŋ kɔre o la eŋ laa poɔ a eŋ fo zeɛre.[5]
A bondiraa ŋa maaloo piiluu mɔlɔ zaa la ka fo bɔ fo baŋkye yi fo weɛ bee daa poɔ. Baŋkye e la boŋkaŋa noba yaga naŋ dire a Ghana paaloŋ poɔ bonso o yɛlɛ ba e tuo. Fo na baŋ da a la fēē lɛ kyɛ ka a seŋ fo ne fo yideme zaa. A baŋkyēē ne o zu la ka ba maŋ de paale bɔɔdeɛ a maale fufu.
Sɛre Ka Fo na Maale
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Fo na bɔ la baŋkye naŋ ta diibu a pere a pɛgere bare. Fo na baŋ de la a pɛgere fo naŋ pere eŋ donne ka a ɔɔ bee ka fo de te eŋ fo weɛ poɔ bonso a maŋ baŋ põɔ la a leɛ kuoluŋ. A baŋkye zi-diraa na paaŋ la ka fo na pɛge. Ba maŋ ŋma a la ka a e bilibilii, a de deɛli ŋmenaa poɔ kyɛ de gaa ne mansime ka o te ɛre ka a leɛ bonzɔŋ
Maaloo ne diibu
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Fo na baŋ de la Kokonte zɔŋ laŋ ne kɔntoloŋ vūū zu kyɛ dɔɔna lɛɛŋ ka o wa nyɔge taa kɔɔre belaaŋ. Ka onaŋ wa e tegeroŋ zuo, a seŋ ka fo eŋ koɔŋ belaa kyɛ de boŋ pɔge ka o gaŋ belaa sɛre ka fo paaŋ la dɔɔŋ o ka o kpɛ taa. Fo na baŋ erɛ la a lɛ gɛrɛ ka o te ta fo boɔbo ka fo kɔre eŋ laa poɔ kyɛ eŋ fo zeɛre. O paaŋ ta la diibu.
Enfuomo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Brownish konkonte
- Konkonte, chocolate-brown
Kaa ama Nyɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Ghanaian cuisine
- List of African dishes
- List of porridges
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Spring, Anita (2000). Women Farmers and Commercial Ventures: Increasing Food Security in Developing Countries (Directions in Applied Anthropology : Adaptations and Innovations). Lynne Rienner. pp. 264–265. ISBN 978-1555878696.
- ↑ https://ageconsearch.umn.edu/record/136604 https://doi.org/10.22004%2Fag.econ.136604
- ↑ https://web.archive.org/web/20190811161449/https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/proudly-ghanaian-how-to-prepare-kokonte-and-palm-nut-soup/17ssjt6
- ↑ https://web.archive.org/web/20220302080632/https://africanchow.com/blogs/recipes/kokonte-and-peanut-butter-soup
- ↑ https://yen.com.gh/104326-how-kokonte-groundnut-soup.html