Vare le yelbulo

Koko (millet porridge)

Yizie Wikipiideɛ
Kookoo
porridge
PaaloŋGhana Maale eŋ
Made from materialMillet, Grains of Selim, peppercorn, clove Maale eŋ
Together withkoose, bread Maale eŋ

Koko ( ogi Yoruba naŋ maŋ boɔle) e la sɛremaane kyi koko. O e la Nigera, Ghana ane Togo sori zu bondiraa kaŋa naŋ de zu a pore gbɛɛ yaga amaŋ nyu la beguo saŋa e beguo bondiraa. A meŋ na baŋ nyu la ŋmenaa.[1][2] Koko maŋ maale la yi boma gyamaa ka a mine la kyi ane yiri zeɛre boma mine ka ba maŋ eŋ ka a taa nuo bee nyu kaŋa.[3] Ba maŋ boɔle a la Hausa koko ziire na ba naŋ daŋ piili ne Nona na naŋ yɛle a Hausa. A Ghana sazu sage, a yelbiri Hausa koko ba ba boɔlɔ a lɛ. Kyɛ ba maŋ boɔle ka koko naŋ maale yi kyi 'za koko' a Dagbani poɔ.[4] Koko gyamaa maŋ maale la yi kamana, kyi, ane kyɛrɛ. A koko parɛɛ mine la tali/sali ane zimbuli ane amine kaŋa.[4] O porɛɛ la laŋyie yaga poɔ a paaloŋ zaa ayi eŋɛ.[2]

Ba maŋ nyu a la ne koose, pinkaso, kulikuli bee Nigeran bɛgɛ kosee ka ba boɔlɔ akara.[5]

Leɛ kaabo

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Hausa koko maŋ be a West Africa tenne. Ba sageɛ la ka a noba tɛɛtɛɛ la daŋ maale ka kyi la bone ba naŋ maŋ di maale nimizeɛ. O e Ghana sori Zu bondipuraa kaŋa. Gbɛɛ yaga beguo. Ba maŋ koɔrɔ a la sori zu.[6] Sikiri, miliki ane seŋkãã maŋ tasoge eŋ la koko poɔ ka a noma.[7]

Koko maŋ maale la yi kyi, naŋ taa bonnuure yaga teseŋ magnesium, manganese, tryptophan, calcium, fibre, ane B vitamins..[2]

Bondimaale

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  • Kyi[8]
  • Kakaduro
  • Sɛremaadabile
  • Sɛremaazuŋ naŋ ko
  • Sɛremaa sɔgelaa[9]
  • Nyɛnuu
  • Sɛremaa

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. https://web.archive.org/web/20230918041551/https://www.thespruceeats.com/hausa-koko-spicy-millet-porridge-39547
  2. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20210823075632/http://miczd.gov.gh/news/91
  3. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/5-nutritious-Ghanaian-breakfast-options-you-overlook-416460
  4. 1 2 https://web.archive.org/web/20250206181605/http://avrdc.org/download/publications/recipes/ghana-cook-book_final_web.pdf
  5. https://www.mychopchop.ca/products/hausa-koko
  6. https://books.google.com/books?id=IFxuEAAAQBAJ&pg=PA63
  7. https://www.pulse.com.gh/lifestyle/food-travel/breakfast-special-how-to-prepare-bofrot-and-hausa-koko/knzdve5
  8. https://www.organicfacts.net/health-benefits/cereal/health-benefits-of-millet.html
  9. https://guidedoc.com/health-benefits-of-black-pepper