Vare le yelbulo

Kasena Kɔkɔre

Yizie Wikipiideɛ
Kasena Kɔkɔre
kɔkɔre, modern language
Aŋa yitaalombileGurunsi Maale eŋ
PaaloŋBurkina Faso, Ghana Maale eŋ
Writing systemLatin script Maale eŋ
Ethnologue language status5 Developing Maale eŋ

Kasena bee Kassena (Kasem bee Kassem) e la a kɔkɔre ko Kassena saaŋkompare naŋ paale a Gur kɔkɔɛ poɔ, noba naŋ be a Upper East Region a northern Ghana ane a Burkina Faso poɔ la yele ana kɔkɔre ŋa.

Sɛgebidaare

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Bilabial Labio

dental

Alveolar Post-alveolar Palatal Velar Glottal
Plosive voiceless p t k
voiced b d ɡ
Nasal m n ɲ ŋ
Affricate voiceless t̠͡ʃ
voiced d̠͡ʒ
Fricative voiceless f s h
voiced v z
Approximant l j w
Trill r

Sɛgebinyaŋene

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Front Central Back
Close i u
Near-close ɪ ʊ
Close-mid e ə o
Open-mid ɛ ɔ
Open a

Kasena taa la kɔkɔgaale ata, a duoruu kɔkɔgaale, a sɔga kɔkɔgaale ane sigiruu kɔkɔgaale. A kɔkɔgaale maŋ kyilee la yi a yelbiri meɛroŋ muni ko a yelbiri bee a yelbiri meɛroŋ muni.

Lexical

A

„I“

Á

„You (PL)“

Grammatical

Wu

Negation

Futur

Noun class system

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A yuori zagere anuu na baŋ taa la mannoo a Kasena poɔ. A zagere ama gaa pukyaarɛɛ a grammatical genders ane a nambare tɛɛtɛɛloŋ sere, ka a lɛ wuli ka yeni yuori parɛɛ anuu ane yagroŋ yuori meŋ parɛɛ anuu.[1]

Gender SG PL Gloss
1 bu biə child/children
2 bɪnɪ bɪna year(s)
3 naga foot/feet
4 piu pweeru montain(s)
5 bʊŋʊ bʊm goat(s)

Personal and possessive pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A personal pronouns po-eŋɛɛ ziiri ayi. A kaŋa kyaare la nensaala, kyɛ ka a kaŋa meŋ kyaare bombavoore. A personal pronouns meŋ taa baŋ taa la toma kyaare neŋ a possessive pronouns, ka a lɛ wuli ka a ba maŋ taa possessive pronouns a Kasena.

Human personal pronouns

Person SG PL Gloss
1st A I/we
2nd N Á You/you
3rd O Ba He/she/They

Non-human personal pronouns

Class SG PL
I O Ba
II Ya
III Ka
IV
V

Emphatic pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Person SG PL Gloss
1st amʊ dcbam Me/we
2nd nmʊ abam You/you
3rd wʊm/wʊntu bam/bantʊ He/she/they

Reciprocal pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Reciprocity maŋ taa la eebo yi a yoleɛrɛ ŋa daanɪ, naŋ maŋ ta wagere kaŋa leɛ piiloo maraa bee baara maraa.

Ba

3PL

soe

like

daanɪ.

each.other

„They like each other.“

Reflexive pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Reflexivity is maŋ taa la eebo kyaare a personal pronoun ka a tɪtɪ bee katɪ ('-meŋɛ') maŋ taa paaloo.

O

3SG

cɔgɪ

destroy

o

3SG

tɪtɪ.

self

„He destroys himself.“

Ŋmɛ-taare Yoleɛrɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Ŋmɛ-taare yoleɛrɛ maŋ taa la eebo yi a yelbipiilaa naŋ be a Meŋɛ yoleɛrɛ kyaare bombavoore ka a suffix -lʊ maŋ gaa paale o.

Class SG PL
I wʊlʊ balʊ
II dɪlʊ yalʊ
III kalʊ sɪlʊ
IV kʊlʊ tɪlʊ
V kʊlʊ dɪlʊ

Indefinite pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Class Number Certain Some Any
I SG wʊdoŋ --- wʊlʊ wʊlʊ
I PL badonnə badaara balʊ balʊ
II SG dɪ doŋ --- dɪlʊ dɪlʊ
II PL yadonnə yadaara yalʊ yalʊ
III SG kadoŋ --- kalʊ kalʊ
III PL sɪdonnə sɪdaara sɪlʊ sɪlʊ
IV SG kudoŋ --- kʊlʊ kʊlʊ
IV PL tɪdonnə tɪdaara tɪlʊ tɪlʊ
V SG kudoŋ --- kʊlʊ kʊlʊ
V PL dɪdonnə dɪdaara dɪlʊ dɪlʊ

Demonstrative pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Class SG Gloss PL Gloss
I wuntu this/that bantu these/those
II dɪntu this/that yantu these/those
III kantu this/that sɪntu these/those
IV kuntu this/that tɪntu these/those
V kuntu this/that dɪntu these/those

Interrogative pronouns

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Class SG who, what, which PL who, what, which How much
I wɔɔ bra bagra
II dɔɔ yɔɔ yagra
III kɔɔ sɔɔ sɪgra
IV kɔɔ tɔɔ tɪgra
V kɔɔ dɔɔ dɪgra

Yelbie Tutaaloŋ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A Kasena kɔkɔre taa la SVO yelbie tutaaloŋ.

Ada

Ada

diim

yesterday

toŋe.

work.PFV

„Ada worked yesterday.“[2]

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Kasena_language#cite_ref-:0_2-5
  2. http://mabia-vp.com/tiki-index.php?page=Kasem