Kasena Kɔkɔre
| Aŋa yitaalombile | Gurunsi |
|---|---|
| Paaloŋ | Burkina Faso, Ghana |
| Writing system | Latin script |
| Ethnologue language status | 5 Developing |
Kasena bee Kassena (Kasem bee Kassem) e la a kɔkɔre ko Kassena saaŋkompare naŋ paale a Gur kɔkɔɛ poɔ, noba naŋ be a Upper East Region a northern Ghana ane a Burkina Faso poɔ la yele ana kɔkɔre ŋa.
Voonoo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sɛgebidaare
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Bilabial | Labio
dental |
Alveolar | Post-alveolar | Palatal | Velar | Glottal | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive | voiceless | p | t | k | ||||
| voiced | b | d | ɡ | |||||
| Nasal | m | n | ɲ | ŋ | ||||
| Affricate | voiceless | t̠͡ʃ | ||||||
| voiced | d̠͡ʒ | |||||||
| Fricative | voiceless | f | s | h | ||||
| voiced | v | z | ||||||
| Approximant | l | j | w | |||||
| Trill | r | |||||||
Sɛgebinyaŋene
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Front | Central | Back | |
|---|---|---|---|
| Close | i | u | |
| Near-close | ɪ | ʊ | |
| Close-mid | e | ə | o |
| Open-mid | ɛ | ɔ | |
| Open | a |
Tone
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Kasena taa la kɔkɔgaale ata, a duoruu kɔkɔgaale, a sɔga kɔkɔgaale ane sigiruu kɔkɔgaale. A kɔkɔgaale maŋ kyilee la yi a yelbiri meɛroŋ muni ko a yelbiri bee a yelbiri meɛroŋ muni.
Lexical
A
„I“
Á
„You (PL)“
Grammatical
Wu
Negation
Wú
Futur
Grammar
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Noun class system
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yuori zagere anuu na baŋ taa la mannoo a Kasena poɔ. A zagere ama gaa pukyaarɛɛ a grammatical genders ane a nambare tɛɛtɛɛloŋ sere, ka a lɛ wuli ka yeni yuori parɛɛ anuu ane yagroŋ yuori meŋ parɛɛ anuu.[1]
| Gender | SG | PL | Gloss |
|---|---|---|---|
| 1 | bu | biə | child/children |
| 2 | bɪnɪ | bɪna | year(s) |
| 3 | naga | nɛ | foot/feet |
| 4 | piu | pweeru | montain(s) |
| 5 | bʊŋʊ | bʊm | goat(s) |
Yoleɛrɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Personal and possessive pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A personal pronouns po-eŋɛɛ ziiri ayi. A kaŋa kyaare la nensaala, kyɛ ka a kaŋa meŋ kyaare bombavoore. A personal pronouns meŋ taa baŋ taa la toma kyaare neŋ a possessive pronouns, ka a lɛ wuli ka a ba maŋ taa possessive pronouns a Kasena.
Human personal pronouns
| Person | SG | PL | Gloss |
|---|---|---|---|
| 1st | A | Dí | I/we |
| 2nd | N | Á | You/you |
| 3rd | O | Ba | He/she/They |
Non-human personal pronouns
| Class | SG | PL |
|---|---|---|
| I | O | Ba |
| II | Dɪ | Ya |
| III | Ka | Sɪ |
| IV | Kʊ | Tɪ |
| V | Kʊ | Dɪ |
Emphatic pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Person | SG | PL | Gloss |
|---|---|---|---|
| 1st | amʊ | dcbam | Me/we |
| 2nd | nmʊ | abam | You/you |
| 3rd | wʊm/wʊntu | bam/bantʊ | He/she/they |
Reciprocal pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Reciprocity maŋ taa la eebo yi a yoleɛrɛ ŋa daanɪ, naŋ maŋ ta wagere kaŋa leɛ piiloo maraa bee baara maraa.
Ba
3PL
soe
like
daanɪ.
each.other
„They like each other.“
Reflexive pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Reflexivity is maŋ taa la eebo kyaare a personal pronoun ka a tɪtɪ bee katɪ ('-meŋɛ') maŋ taa paaloo.
O
3SG
cɔgɪ
destroy
o
3SG
tɪtɪ.
self
„He destroys himself.“
Ŋmɛ-taare Yoleɛrɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Ŋmɛ-taare yoleɛrɛ maŋ taa la eebo yi a yelbipiilaa naŋ be a Meŋɛ yoleɛrɛ kyaare bombavoore ka a suffix -lʊ maŋ gaa paale o.
| Class | SG | PL |
|---|---|---|
| I | wʊlʊ | balʊ |
| II | dɪlʊ | yalʊ |
| III | kalʊ | sɪlʊ |
| IV | kʊlʊ | tɪlʊ |
| V | kʊlʊ | dɪlʊ |
Indefinite pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Class | Number | Certain | Some | Any |
|---|---|---|---|---|
| I | SG | wʊdoŋ | --- | wʊlʊ wʊlʊ |
| I | PL | badonnə | badaara | balʊ balʊ |
| II | SG | dɪ doŋ | --- | dɪlʊ dɪlʊ |
| II | PL | yadonnə | yadaara | yalʊ yalʊ |
| III | SG | kadoŋ | --- | kalʊ kalʊ |
| III | PL | sɪdonnə | sɪdaara | sɪlʊ sɪlʊ |
| IV | SG | kudoŋ | --- | kʊlʊ kʊlʊ |
| IV | PL | tɪdonnə | tɪdaara | tɪlʊ tɪlʊ |
| V | SG | kudoŋ | --- | kʊlʊ kʊlʊ |
| V | PL | dɪdonnə | dɪdaara | dɪlʊ dɪlʊ |
Demonstrative pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Class | SG | Gloss | PL | Gloss |
|---|---|---|---|---|
| I | wuntu | this/that | bantu | these/those |
| II | dɪntu | this/that | yantu | these/those |
| III | kantu | this/that | sɪntu | these/those |
| IV | kuntu | this/that | tɪntu | these/those |
| V | kuntu | this/that | dɪntu | these/those |
Interrogative pronouns
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]| Class | SG who, what, which | PL who, what, which | How much |
|---|---|---|---|
| I | wɔɔ | bra | bagra |
| II | dɔɔ | yɔɔ | yagra |
| III | kɔɔ | sɔɔ | sɪgra |
| IV | kɔɔ | tɔɔ | tɪgra |
| V | kɔɔ | dɔɔ | dɪgra |
Syntax
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Yelbie Tutaaloŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Kasena kɔkɔre taa la SVO yelbie tutaaloŋ.
Ada
Ada
diim
yesterday
toŋe.
work.PFV
„Ada worked yesterday.“[2]