Vare le yelbulo

Incwala

Yizie Wikipiideɛ
Incwala
ritual
PaaloŋEswatini Maale eŋ

Incwala  (Swazi: [wala] ) e la Eswatini bɔgere  meŋa  naŋ tu kyaare a naaloŋ diibu. A tuuruŋ ŋa e la a Eswatini paaloŋ zaa yeltuuraa ba naŋ maŋ tu a Summer Solstice poɔ. A neɛ naŋ na maŋ be a yeltuura ŋa poɔ la a Eswatini Naa; ka Naa ba wa kyebe lɛ wuli ka incwala meŋ ba kyebe.  Incwala yeltuura ŋa maŋ tu la kyuu  gbuli , a piili  incwala bile soba, a yi be gaa incwala lencane, a yi be ka incwala kpoŋ soba tu ka incwala lenkhulu a pãã baare a pare. A yeltuuri ama noɔre aseŋ,  lusekwane, kuhlamahlama, and umdvutjulwa – la a yeltuuri nimizeɛ a dasaŋa na a saaŋkonnoŋ poɔ. A ba e ŋa Ummemo na maŋ la naminnɛ bilibilii,  Incwala ane Umhlanga naŋ e a paaloŋ zaa yeltuura, naŋ e bone a paaloŋ zaa naa ane a pɔgenaa yoŋ yeltuura.

Noba na meŋa na maŋ lantaa a yeltura ŋa poɔ.

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Incwala bɔgere, e la a paaloŋ teo kaara banaŋ boɔlɔka Bemanti (Koɔ noba) bee Belwandle (mane noba) bonso, ba maŋ ɔŋ la mane koɔ ane baa koɔ a toɔ ko a naa faŋa. A dɔba bama wederɛ e la naa Ndwandwe bale naŋ yi a Elwandle naayiri  koraa poɔ. A dɔmba bama la maŋ gaa te ɔŋ a koɔ ane a tẽẽ a yi a baa ane a mane poɔ.

A neɛ kaŋa naŋ la e a nimizeɛ a yeltuura ŋa poɔ, tinsila (a naa yɔɔ kaŋa na ba e o zẽẽ bale), ane nu-gɔɔ insila, onaŋ maŋ kyaale a naa kataweɛ kyɛ gu k’a yeltuura ŋa te ebaare. A yelkaŋa la, a pɔgenalee naŋ ba yi a naayiri (Dlamini) bale ba ba peɛle o. a gba ba seŋ ka a pɔgenalee ŋa na baŋ be a yeltuura ŋa wagere kyɛ a ba taa sori ka o neɛ gbɛre a bɔgere zie bee pare. Namine meŋ bebe a ba taa ana sori ka gaa a  Incwala bɔgere ŋa zie k’a Dlamni yoŋ naane, ba taa la faŋa kaŋa na baŋ gaa ta be ka a  Incwala ane banaŋ a taa zɔɔre bee a pere a naa. Ka banaŋ wa sage lɛ wuli ka a Dlamini la e kpoŋ kyɛ di naaloŋ ba zu, o maŋ gaa wuli o yideme yoŋ a yeltuura ŋa. A yelbaara soba la, a yeltuura ŋa baaroo poɔ ba maŋ boɔle rank ka o wa a teŋkpoŋ poɔ a be ba naŋ dire  Incwala yeltuura ŋa. A wagere ŋa poɔ la ka noba gyamaa maŋ su ba saaŋkompare suuruŋ ka a naa de ne weɛŋ . ba wa la ka ba wa soŋ naa bimbo.

A yelyuura ŋa narebo la, ka a yeltuura ŋa e  la a bebiri na meŋa seŋ ka a yeltuura ŋa tu. Pɛge a bondimaale boma, a bondirii anaŋ seŋ ka a maale a daar ane a naa yelkoobo ane a ane lɛ ba naŋ e laŋ adeɛdeɛne  boŋkpeɛrɛ zaa lantaa

A Yeltuuri

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A dasaŋa na,a Bemanti zeŋ la kyɛ toŋ tampii ka o kaa a mane poɔ, a kyɛre fẽẽ ka o na ta south Maputo naŋ peɛle a Mozambique paaloŋ, ane laŋgbuli mine, a ta ne Lusutfu baa, Komanzi ane Mbuluzi bare. A o leɛroo maŋ e la wagere wagere. Ka a Bemanti wa pɔge a Swazi kaŋa zaa a sori a maŋ zu la (Kuhlamhlama) a paaloŋ lamboriŋ kaŋa, a de ne die zaa ba naŋ nyɛ. A bone maŋ e pɛle o zaa aŋa fentidigile; a e ŋa sumeŋ, libibiri naŋ peɛle neɛzaa o soba na baŋ de tere la. Wagere zaa ka banaŋ wa gaa a Bemanti la ka ma ko a gyeremɛ. Yiri zaa poɔ banaŋ na gaŋ bamaŋ ko la beast a ŋmaa a zoore a leŋ mare a tampii. A Swazi naŋ kpeɛrɛ a paaloŋ na poɔ, maŋ gaa la a  Incwala naŋ peɛle ba nu, kyɛ ka namine a tere libie kyɛ nyɛ a Bemanti, o maŋ nyɛ la vuu gyamaa zaa kyɛ puori a yi banaŋ taa a ennoɔ ka soŋ a naa.

Incwala Bilee

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

A wagere ŋa poɔ, Bemanti maŋ wa la Ludzidzini zie, a naayiri meŋa. A naa ane a Bemanti maŋ laŋ la taa a cattle byre. Ba maŋ faa la a daakpeɛŋaa banaŋ doge a pɔgenaa paaloŋ ane a harem (Sigodlo), kyɛ tuo gaa ko ba wederebɛ. A noba naŋ maŋ be a Incwala maŋ su la o bonsuuri, a bonsuuri ama eŋɛ, nao zoore maŋ leŋ yagele la a yi a bɔɔŋmane eŋɛ a sigi te tɔ ba seɛ seŋ. Flowing zoore meŋ maŋ leŋ la a dɔloŋ seŋ, kyɛ ka kɔɔloŋ peɛle a nyegerɛ a ba kɔɔloŋ poɔ, a ba gbeŋ maŋ e la bone ba naŋ de wɛnyuu gane a pɔge ne. A bonsuuri ba naŋ maŋ yi neŋ la zɔɔre bonsuuri, kyɛ a  Incwala maŋ taa la dale peele mine, (imizaca, umzaca singular). A yelerre mine ba naŋ ba maŋ sagera ka erɛ la, ka ba gu zɔɔzɔɔ boma a yi ne ba zie ka zɔɔre ta erɛ a wa iri, bonso a ennoɔ maŋ te maale zuo la ko a noba. A veterans la maŋ daŋ de weɛŋ a sigiri o kɔkɔre fẽẽ lɛ kyɛ kyɛ a yieluŋ na ba zaa naŋ baŋ. A pɔgeba maŋ te yi la a cattle byre dendɔre nɔkpoŋ na eŋɛ a poɔ kyɛɛrɛ a yieluŋ kyɛ seɛrɛ a waana. A naa pɔge la maŋ are e ba zaa nenkpoŋ a de weɛŋ a be a lamboriŋ ane a regiment. Ba maŋ be la ba puoriŋ ne a shawls paala a fugeru  ne a gaŋkuri ŋmaa (tidziya). A ba puori la ka Indlovukazi, a pɔgenaa ane banaŋ onaŋ zanna ne ane o yontaba banaŋ a naa naŋ kpi kyɛ bare. Aŋaa puoriŋ, a bɔgere yieluŋ na ka ba maŋ kyɛ, kyɛ ka incwala pãã tu ne a nembaale yieluŋ ba naŋ boɔlɔ ka imigubho, a yelŋa e la saaŋkompare yelkaŋ naŋ wulo yɛŋ. Imigubho e la yieluŋ naŋ maŋ kyɛ a wagere na ba naŋ maŋ wa lantaa a naayiri a teŋkpoŋ poɔ. A yeltuura pare baara la a saŋa na banaŋ maŋ wa kyɛɛrɛ a incaba kancofula yieluŋ, ona la e a paaloŋ zaa yieluŋ Swaza naŋ koro gyeremɛ.  A yi ŋaa puoriŋ a bebie pie ne anuu daare paaloŋ kaŋa naayiri ane a imiphakatsi naŋ ŋmaa viiri a paaloŋ a be a icwala na maŋ kyɛ a ba yieluŋ.

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]