Ikeji Arondizuogu
A Ikeji festival e la yuoni gbuli zaa bebie anaare tigiri Igbo noba naŋ yi Arondizuogu,[1] Imo state, Nigeria, naŋ maŋ di Maakye ane Kyɛpire kyuu vuo poɔ na di wɔpaala deebo tigiri ane a Igbo yipɔge. Nɔkpeɛne bebe ka ona la simma tugiluu kpoŋ West Africa poɔ. A Ikeji tigiri na baŋ piili la ŋa yuomo kɔɔre anuu naŋ pare ane o e la Igbo tigiri naŋ korɔ Igbo bal zaa donɛɛ ŋmaa ŋmene kyigi noɔreyeni ne ba naŋ maŋ leɛ wa a Nigeria south-eastern irigyinni na nyɛ ane paale a tigiri diibu poɔ.[2] A tigiri maŋ taa la simmamine naŋ ba poɔrɔ seɛrɛ yoɔrɔ a korebilii, yiele, ane a Igbo sããkonnoŋ ŋmennoo zannoo.[3]
Yelkorɔ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Boobo ayi la bebe kyaare a Ikeji tigiri dasaŋa yɛlɛ, kyɛ ona gyamaa naŋ sage ka a Arondizuogu noba bo yeli ka a fɔrɔ Ikeji tigiri eɛ a yuomo kɔɔre 16th poɔ[4] ka o yelnyɔgeraa da la ka ba puori a teŋgane ŋmemɛ bareka ne a naŋ ko ba wɔpaala yaga deebo.[5]
Ɛkɔnɔme Tɔna
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Ikeji tigiri e la kobokobo yizie ko Nigeria tuuro nimipɛle a yi paaloŋ yobo noba ane Igbo noba zaa naŋ be paaloŋ yobo Arondizuogu kulwaa na wa di a tigiri.[6]
Ito-Ebule
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Ikeji tigiri taa la yelerre yaga naŋ maŋ erɛ, ona naŋ de zu a zaa poɔ e la kyakya ba naŋ pore Ito-Ebule, naŋ leɛre eŋ “Untying of the ram” (pedaa loribu).[7] O e la yeleraa noba yaga naŋ maŋ yi ka ba e ane a Ikeji bebibaaraa ka o maŋ e. A Ito-Ebule yelsoore la bambo gandaaloŋ wulluu[8] yi meŋɛ tɔ nyaa beremɛ naŋ maŋ yi a irigyinni zaa poɔ wa na kpɛ a Ito-Ebule kyakya ba boɔbo eŋɛ. A Ito-Ebule kyakya wagere, pedaa maŋ le la daa/teɛ eŋɛ ka beremɛ naŋ kpɛ a kyakya, ba maŋ yeli ka ba gaa lori a pedaa. A tuuro lɛ Arondizuogu sããkonnoŋ naŋ manne, a beremɛ na naŋ bere ba zaa poɔ yoŋ la na baŋ lori a pedaa.[9][2]
Beremɛ na naŋ tõɔ lori ana pedaa ŋa gbɛɛ bowola zaa tɔ naŋ kyi, neɛ naŋ di a Ito-Ebule kyakya gbɛre bowola a maŋ tõɔ lori a pedaa yuoni gbuli zaa, da la a sããkoŋ prime minisa ko Arondizuogu yuori naŋ di Pericoma Okoye.[10]
In media
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Ikeji tigiri maŋ iri la a Nigerian Nollywood poɔ muvi/sini yelzu Lion of Africa.
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ https://www.bbc.com/igbo/afirika-47944818
- 1 2 https://folio.ng/ikeji-the-biggest-festival-in-igboland/
- ↑ https://nico.gov.ng/ikeji-festival-in-arondizogu/
- ↑ https://thenationonlineng.net/origin-relevance-of-ikeji-festival/
- ↑ https://www.hellotravel.com/nigeria/the-ikeji-festival,%20https://www.hellotravel.com/nigeria/the-ikeji-festival
- ↑ https://web.archive.org/web/20210114135432/https://afrotourism.com/travelogue/ikeji-festival-of-arondizuogu-imo-state-nigeria/
- ↑ https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Imo/Ikeji-Festival-Imo.html
- ↑ https://www.bbc.com/news/world-africa-47964186
- ↑ https://web.archive.org/web/20210712024753/https://nico.gov.ng/2014/09/17/ikeji-festival-in-arondizogu/
- ↑ https://web.archive.org/web/20210113124958/https://ikengachronicles.com/perikoma-the-lion-of-africa-has-joined-his-ancestors-ifeanyi-calistus/