Ghanaian English
| Aŋa yitaalombile | Bɔrefɔ |
|---|---|
| Paaloŋ | Ghana |
| Indigenous to | Ghana |
| Dialect of | Bɔrefɔ |
A atikile ŋa kyaare la Bɔrefɔ banaŋ yele a Ghana poɔ kyɛ. Ka fooŋ kaa Bɔrefɔ a Ghana noba naŋ yele, e la Ghana Pidgin Bɔrefɔ. ka fooŋ wa boɔrɔ ka fo baŋ kaa Ghana noba banaŋ naŋ be a United Kingdom poɔ.
Ghana noba Bɔrefɔ (English) o e la bone noba yaga naŋ yele a Ghana poɔ kyɛ. Bɔrefɔ la e a kɔkɔre a gɔbenɛnte naŋ e ka o na la ka noba naŋ ba be a Ghana poɔ[1] a maŋ woŋ ka ba de dire ne dɛmɛ, o na la ka ba de wulo ne bibiiri a sakue poɔ a viiri gɔle a Ghana zaa poɔ. Bɔrefɔ kɔkɔre la e a kɔkɔre ba naŋ maŋ de dire ne dɛmɛ ka lammo zaa wa lantaa kaa nentɛɛtɛɛ a wa laŋ taa, aneazaa ka kɔkɔɛ pie ne yeni la e kɔkɔɛ a gɔbenɛnte naŋ sage de ka e boma ba naŋ sɛge eŋ gama poɔ.
Demographiɔs
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Peɛroo wuli ka noba miliyɔŋ lezare ne anii a Ghana poɔ, ka noba 67% a maŋ toɔ yeli Bɔrefɔ kyɛ naŋ toɔ sɛge, kyɛ ka noba kɔɔ ne a anuu meŋ wono Bɔrefɔ yoŋ ba koŋ baŋ sɛge. Peraamere ane Sekondere sakue zaa naŋ be a Ghana poɔ e la a gɔbenɛnte sakue, a neŋ meŋ sakue naŋ zaa naŋ maŋ sɛge a Ghana zaa e-nyɛ, Bɔrefɔ la ka ba maŋ de wulo ne a biiri a sakue anaŋ na zaa poɔ.[2]
Voono
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yi a saŋa na a nempeele naŋ da kaara a Ghana paaloŋ poɔ, peɛroo wuli ka a Bɔrefɔ a Ghana deme na maŋ yele yitaa ne la a British deme Bɔrefɔ kɔkɔre, aneazaa ka a taa la tɛɛtɛɛ kyɛ meŋ ba la e lɛ a kɔkɔre a kkɔkɔre deme naŋ maŋ yeli, kyɛ ka a maŋ yi a paaloŋ naŋ poɔ bee a be a noba naŋ zeŋ.
A yi a sɛgebinyaane pie ne ayi boɔloo naŋ be a Ghana Bɔrefɔ kɔkɔre poɔ, Ghana noba sɛgebinyaane boɔloo e la boma ayɔpoi yoŋ naŋ be a Afrika Kɔkɔre poɔ. Ghana Bɔrefɔ[3] taa la tɛɛtɛɛ gyamaa ka a mine la, fleece-kit, foot-goose, ane thought-cloth mergers.[3]
A Ghana Bɔrefɔ, taa la bavoono, a tamanyeni |6| a voono ŋa la ka ba maŋ de a manne a boɔloo ŋa, ka o voono sɛgebo la |ʃ| ( a ŋa yelbiri ŋa poɔ bee a seŋ yelbiri ŋa poɔ “ship” ane “Chicago”) a bavoono lambogiri kaŋa la la, bavoono, tamanyeni foɔroo aseŋ, |ʨ| ( a o voono sɛgebo la a lɛ a bɔrefɔ poɔ,) kyɛ a Ghana kɔkɔrɛɛ poɔ ŋaa la ka o maŋ sɛge a voono poɔ |ʧ| ( aseŋ, “ cheese”, ane “watching”) a bocloo lambogiri kaqa meŋ la voono tamanyeni fooroo aseŋ|ʥ, kyɛ ka o voono sɛgebo e |ʤ| ( aseŋ yelbie ama poɔ, “general” ane “ maqic”)[4]
Meŋ kaa nyɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A Commonwealth Bɔrefɔ
Bibliography
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]· Huber, Magnus (2004), "Ghanaian English: phonology", in Schneider, Edgar W.; Burridge, Kate; Kortmann, Bernd; Mesthrie, Rajend; Upton, Clive (eds.), A handbook of varieties of English, vol. 1: Phonology, Mouton de Gruyter, pp. 842–865, ISBN 3-11-017532-0
| Kɔkɔɛɛ naŋ be Ghana poɔ | ||
| Kɔkɔre neɛzaa naŋ wono | Bɔrefɔ (English) | |
| Kɔkɔre nɔwɔɔleŋ | Ghana noba Pidgin Bɔrefɔ | |
| Gɔbenɛnte sommo | · Akan (Twi Asante Akuapem Fante Dagaare Dagbani Dangme Ewe Ga Gonja
· Kasem Nzema |
|
|
Kɔkɔkpɛgele |
Gur | · Birifor Buli Chakali Chala Deg Delo Frafra Hanga Kabye Kamara Kantosi Konkomba
· Konni Kusasi Mamprusi Moba · Mooré NabitNotreNtcham Nuni · Paasaal Safaliba Sisaala Talni · Tamprusi Tem Vagla Wali Winye Yobe |
| Kwa | · Adele Ahanta Anii Animere Anyin Avatime Bono Bowili Chakosi Cherepon Chumburung Efutu
· Gua Jwira-Pepesa Kebu Kposo · Krache LartehLelemi Likpe Logba · Mpra Nkami Nkonya Nyangbo-Tafi · Santrokofi Sehwi Siwu Wasa | |
| Mande | Bambara Ligbi Tonjon | |
| A mine | Gbe Hausa Mpur Nafaanra Yoruba | |
| Woŋ / Gale kɔkɔɛɛ | Ghana noba woŋ/mannoo kɔkɔre Adamorobe mannoo kɔkɔre Nanabin mannoo kɔkɔre | |
| Kɔkɔ-yɔ-waare | English French Punjabi Spanish German Italian Hindi Hebrew Arabic Chinese Portuguese Japanese Romani Russian Danish Dutch | |
| Kɔkɔkpɛgele ane yelbu ba naŋ maaleŋ yeli a, a Bɔrefɔ kɔkɔre poɔ | |||||||||
| Europe |
Greate Britain |
England |
North |
Cheshire Cumbria (Barrow) Lancashire Liverpool/Scouse Manchester Northumbria (Pitmatic Sunderland Tynesside/ Geordie Teesside) Yorshire | |||||
| Midlands | East Mildlands West Midlands (Birmingham Black Country Stoke-on-Trent) | ||||||||
| South | London & Thames Estuary (Cockney Multicultural) Received Pronunciation Wes Country (Cornwall Dorset) | ||||||||
| Scotland | Glasgow Highlands | ||||||||
| Wales | Abercraf Cardiff Gower Port Talbot | ||||||||
| Ireland Dublin South-West Ulster
Chennel Islands Gibralter Isle of Man Malta | |||||||||
|
North America |
Canada |
Aboriginal Atlantic (Lunenburg Newfoundland) Multicultural Toronto Ottawa Valley Quebec Standard Canadian
Midland New Egland (Boston East Maine West) New York City (accent) North (Inland North North-Central) Philadelphia (Baltimore) South (accent Appalachia Chesapeake/Outer Banks New Orleans . Older South . Texas) . West (California . Pacific Northwest) . Western Pennsylvania |
|||||||
| Americas | United State |
Laŋkpeɛbo zie ane Saaŋkompare Yelerre |
African-American (Vernacula) . American Indian . Cajun . Chicano . American zaa
Americannoba zaa yele la soŋ . Miami Latino . New York latino . Northeastern elite . Pennsylvania Dutɔh | ||||||
Caribbean
| |||||||||
| Oceania | Australia . a kɔkɔre taa tɛɛtɛɛ. Aboriginal . South . Torres Strait . West Fiɛi . New Zealand (kɔkɔtɛɛtɛɛ) . Palau . Solomon Islands | ||||||||
| Africa | Cameroon . The Gambia . Ghana . Kenya . Liberia . Malawi . Namibia . Nigeria . Rwanda . Sierra Leone . South Africa (kɔkɔkpɛgele, Cape Flats) . South Atlantic . Uganda . Zimbabwe | ||||||||
| East Asia Hong Kong | |||||||||
| South Asia | Bangladesh . india (Irigin toma). Maldives . Nepal . Pakistan . Siir Lanka | ||||||||
| Southeast Asia | Brunei . Cambodia . Malaysia . Myanmar . Philippines . Singapore . Thailand | ||||||||
| Antarctica | Antarctica | ||||||||
Sommo yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Ghana Statistical Service (2012). 2010 Population & Housing Census: Summary Report of Final Results (PDF) (Report). Accra: Printed by Sakoa Press. Archived from the original (PDF) on 2013-09-25. Retrieved 2018-04-09.
- ↑ "Educational System of Ghana". U.S. Embassy in Ghana. Retrieved 2021-01-21.
- 1 2 Schneider, Edgar Werner; Kortmann, Bernd, eds. (2004). A handbook of varieties of English : a multimedia reference tool. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3110175320. OCLC 56880203.
- ↑ Huber (2004:859)