Garri
| Aŋa yitaalombile | bondirii |
|---|---|
| Has use | diibu, drinking |
| Name in native language | Galí |
| Country of origin | Nigeria |
| Fabrication method | deep frying |
| Natural product of taxon | cassava root |
A West Africa poɔ, Gari e la boma ba naŋ maŋ de bankye a maale ne, a boma ama e boma naŋ maŋ taa sunne. A Gari ama maaloo e boma banaŋ maŋ de bankye kɛrɛ a maale ne.[1] A Gari ama maaloo yi ŋa lɛ banaŋ maŋ maale Farinha de mandioɔa a Brazil poɔ, a boma e la boma ba naŋ maŋ de maale ne bondirii yaga aseŋ farofa, a Nordeste Irigiŋ poɔ. Bankye e la boma naŋ taa sunne a gaŋ o taaba zaa.[2]
A Hausa kɔkɔre poɔ, gari e la boma ba naŋ maŋ naŋ boɔle ka guinea ɔorn, kamaana, mui, waare, boɔdeɛ, ane kyi. [3]Aseŋ garin dawa e la boma ba naŋ maŋ de guinea ɔorn a maale ne, garin masara ane garin alkama meŋ e la boma ba naŋ maŋ de kamaana a maale ne ane naara meŋ e la boma ba naŋ maŋ de garin magani a maale ne tẽẽ zɔŋ. A boma ama la ka ba maŋ de puli ne kommaaroŋ bee kontoloŋ ka banaŋ wa maala bondirii a Nigeria , Benin, Togo, Ghana, Guinea, Cameroon ane Liberia poc.[4]
Maaloo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sɛre ka a na leɛ gari zɔŋ, ba maŋ vɔ la a bankye nyegɛ, a pɛre, a pɛge, a gaa geeri bee a saaŋ. Ka banaŋ wa saana a mine kaŋa ba maŋ de abɛ-kãã eŋ a bɔtɔ poɔ, ba maŋ de la eŋ mɔnsine naŋ maŋ ŋmɛne a feere a ta ŋa aware lezare ne anaare (24) ka a koɔ na zaa naŋ be a poɔ a toɔ a yi.[5] Ka banaŋ wa e a ŋaa baare ba maŋ deɛle la ka a ko ka ba yeelɛ a bare kyɛ pãã kyeeŋ ne dalensaŋ kpoŋ, a kyeemo poɔ ba ba la ennɛ a kãã. Anaŋ wa te ko baare a wagere ŋa poɔ la ka a na baŋ biŋ kɔɔre kyɛ ba sãã. A wagere ŋa poɔ a na la baŋ tɔ a leɛ zɔŋ.[6] Gari taa parɛɛ tɛɛtɛɛ, a taa la a bombaaloŋ, a taa a bonwɔrɔwɔrɔ, a meŋ taa la a bonditɛɛtɛɛ maaloo.
Bondirii
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Eba e la gari konni ba naŋ eŋ kontoloŋ ka a buri ka ba vɛŋ ka a koɔ zaa te nyoɔre ka ba de tuluŋ daa a tɔ ne ka te laŋntaa a nyɔgetaa a e baaloŋ. Ba baŋ e la a ŋaa ko noba ka ba di. Zeɛre na ba naŋ maŋ kyaara dire ne a la egusi zeɛre, zɛvaare zeɛre, afang zeɛre, banga zeɛre ane vatuo zeɛre. A bondirii ama taaba maalo gyamaa be la a Afrikaŋ bondirii maaloo poɔ.
Kokoro e la Nigeria bondiraa kaŋa na pore a southern ane southeast Nigeria poɔ, gbɛɛ yaga a Abia State, River State, Anambra state, Enugu State, ane Imo State la dire a gyamaa. Kamaana zɔŋ la ka ba maŋ de maala ne a puliŋ ne gari ane sikyiri a pãã kyeeŋ.
Aŋa ka fooŋ boɔrɔ bondi-wieŋ, gari la kommaaroŋ la ka ba de a eŋ a de sikyiri bee seo ane seŋkãã kyeene a pãã de naaboroŋ a puliŋ ne. A koɔ na maŋ seŋ ne a gari buruu e la 3:1. Fo meŋ na baŋ de la gari koni a ɔɔ ne seŋkaa ane sikyiri bee naa boroŋ.
Liberia poɔ, Gari la ka ba boɔlɔ kanyan anaŋ la ka ba maŋ de meele ne seŋkaa ane seo.
Enfuomo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- gari zɔŋ
- gari sao
- gari maaloo
- gari maaloo
- eba ne egusi zeɛre
- gari koni
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Vasconcelos, A. T.; Twiddy, D. R. (April 1990). "Detoxification of cassava during gari preparation". International Journal of Food Science and Technology. 25 (2). Wiley-Blackwell: 198–203. doi:10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x.
- ↑ Nwosu, Martin (2023-08-23). "10 Amazing Health Benefits of Garri". Nccmed. Retrieved 2023-08-23.
- ↑
{{cite book}}: Check|isbn=value: checksum (help) - ↑
{{cite book}}: Check|isbn=value: checksum (help) - ↑ Chinonye, Onyeagba Joseph. "How To Prepare Garri From Cassava Tubersm". Micheal Widjaja. Retrieved 19 February 2026.
- ↑ "Garri". African Foods. Retrieved August 6, 2015.