Vare le yelbulo

Garri

Yizie Wikipiideɛ
gaarii
Aŋa yitaalombilebondirii Maale eŋ
Has usediibu, drinking Maale eŋ
Name in native languageGalí Maale eŋ
Country of originNigeria Maale eŋ
Fabrication methoddeep frying Maale eŋ
Natural product of taxoncassava root Maale eŋ

A West Africa poɔ, Gari e la boma ba naŋ maŋ de bankye a maale ne, a boma ama e boma naŋ maŋ taa sunne. A Gari ama maaloo e boma banaŋ maŋ de bankye kɛrɛ a maale ne.[1] A Gari ama maaloo yi ŋa lɛ banaŋ maŋ maale Farinha de mandioɔa a Brazil poɔ, a boma e la boma ba naŋ maŋ de maale ne bondirii yaga aseŋ farofa, a Nordeste Irigiŋ poɔ. Bankye e la boma naŋ taa sunne a gaŋ o taaba zaa.[2]

A Hausa kɔkɔre poɔ, gari e la boma ba naŋ maŋ naŋ boɔle ka guinea ɔorn, kamaana, mui, waare, boɔdeɛ, ane kyi. [3]Aseŋ garin dawa e la boma ba naŋ maŋ de guinea ɔorn a maale ne, garin masara ane garin alkama meŋ e la boma ba naŋ maŋ de kamaana a maale ne ane naara meŋ e la boma ba naŋ maŋ de garin magani a maale ne tẽẽ zɔŋ. A boma ama la ka ba maŋ de puli ne kommaaroŋ bee kontoloŋ ka banaŋ wa maala bondirii a Nigeria , Benin, Togo, Ghana, Guinea, Cameroon ane Liberia poc.[4]

Sɛre ka a na leɛ gari zɔŋ, ba maŋ vɔ la a bankye nyegɛ, a pɛre, a pɛge, a gaa geeri bee a saaŋ. Ka banaŋ wa saana a mine kaŋa ba maŋ de abɛ-kãã eŋ a bɔtɔ poɔ, ba maŋ de la eŋ mɔnsine naŋ maŋ ŋmɛne a feere a ta ŋa aware lezare ne anaare (24) ka a koɔ na zaa naŋ be a poɔ a toɔ a yi.[5] Ka banaŋ wa e a ŋaa baare ba maŋ deɛle la ka a ko ka ba yeelɛ a bare kyɛ pãã kyeeŋ ne dalensaŋ kpoŋ, a kyeemo poɔ ba ba la ennɛ a kãã. Anaŋ wa te ko baare a wagere ŋa poɔ la ka a na baŋ biŋ kɔɔre kyɛ ba sãã. A wagere ŋa poɔ a na la baŋ tɔ a leɛ zɔŋ.[6] Gari taa parɛɛ tɛɛtɛɛ, a taa la a bombaaloŋ, a taa a bonwɔrɔwɔrɔ, a meŋ taa la a bonditɛɛtɛɛ maaloo.

Eba  e la gari konni ba naŋ eŋ kontoloŋ ka a buri ka ba vɛŋ ka a koɔ zaa te nyoɔre ka ba de tuluŋ daa a tɔ ne ka te laŋntaa a nyɔgetaa a e baaloŋ. Ba baŋ e la a ŋaa ko noba ka ba di. Zeɛre na ba naŋ maŋ kyaara dire ne a la egusi zeɛre, zɛvaare zeɛre, afang zeɛre, banga zeɛre ane vatuo zeɛre. A bondirii ama taaba maalo gyamaa be la a Afrikaŋ bondirii maaloo poɔ.

Kokoro e la Nigeria bondiraa kaŋa na pore a southern ane southeast Nigeria poɔ, gbɛɛ yaga a Abia State, River State, Anambra state, Enugu State, ane Imo State la dire a gyamaa. Kamaana zɔŋ la ka ba maŋ de maala ne a puliŋ ne gari ane sikyiri a pãã kyeeŋ.

Aŋa ka fooŋ boɔrɔ bondi-wieŋ, gari la kommaaroŋ la ka ba de a eŋ a de sikyiri  bee seo ane seŋkãã kyeene a pãã de naaboroŋ a puliŋ ne. A koɔ na maŋ seŋ ne a gari buruu e la 3:1. Fo meŋ na baŋ de la gari koni a ɔɔ ne seŋkaa ane sikyiri bee naa boroŋ.

Liberia poɔ, Gari la ka ba boɔlɔ kanyan anaŋ la ka ba maŋ de meele ne seŋkaa ane seo.

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. ↑ Vasconcelos, A. T.; Twiddy, D. R. (April 1990). "Detoxification of cassava during gari preparation". International Journal of Food Science and Technology. 25 (2). Wiley-Blackwell: 198–203. doi:10.1111/j.1365-2621.1990.tb01074.x.
  2. ↑ Nwosu, Martin (2023-08-23). "10 Amazing Health Benefits of Garri". Nccmed. Retrieved 2023-08-23.
  3. ↑ {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum (help)
  4. ↑ {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum (help)
  5. ↑ Chinonye, Onyeagba Joseph. "How To Prepare Garri From Cassava Tubersm". Micheal Widjaja. Retrieved 19 February 2026.
  6. ↑ "Garri". African Foods. Retrieved August 6, 2015.