Founders' Day (Ghana)
| Piiluu | 4 Ɔɔgore 2019 |
|---|---|
| Paaloŋ | Ghana |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Bezie | Ghana |
| Commemorates | The Big Six |
| Day in year for periodic occurrence | August 4 |
Zutegerɛ bebiri, e la pɛnnoo bebiri ko Ghana neɛ la neɛzaa naŋ tona gɔbenɛnte toma, a bebiri ŋa e bebiri neɛzaa naŋ baŋ ka o e noba bayoɔbo[1][2] naŋ zɔɔ faa Ghana a yi a nempeele nuuriŋ.[3] A pɛnnoo bebiri ŋa la ka ba boɔlɔ “founders day” a nansaala kɔkɔre poɔ. Neɛ naŋ da de weɛŋ ka ba toɔ zɔɔ faa bamenne la Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah. A zuiŋ a pɛnnoo bebiri ŋa e bebiri banaŋ di ka ba leɛ teɛre a toŋkpeɛne. [[Duoro kɔre:Kwame Nkrumah 1961-03-08.jpg|thumb|
Kwame Nkrumah la da e a Ghana zaa yidandɔɔ danweɛŋ naŋ paale a noba bayoɔbo banaŋ naŋ zɔɔ faa zenɛ Ghana. Ba dɔge la Kwame Nkrumah,[4] Kpankyaane Kyuu beri lezare ne yeni daare. A zuiŋ a pɛnnoo bebiri ŋa maŋ e kpaŋkyaane kyuu beri lezare ne yeni yuoni zaa poɔ ka ba maŋ di, a bebiri ŋa la ka ba maŋ la de teɛre ne banaŋ toɔ zɔɔ faa bamenne yi a British noba nuuriŋ. A noba bayoɔbo banaŋ naŋ poɔ zɔɔ faa Ghana la Edward Akufo-Addo, Joseph Boakye Danquah, Emmanuel Obetsebi-Lamptey, William Ofori Atta, and Ebenezer Ako-Adjei.[5] Wederebɛ yaga bebe naŋ da seŋ ka ba yoe baa paale a noba bayoɔbo ŋa poɔ kyɛ a yidaadɔɔ Akufo Addo[6] naa diibu poɔ a e la kpeɛŋaa o naŋ na baŋ de bazaar yoe aneazaa ka ba meŋ woŋ la tuo a soŋ ka Ghana toɔ zɔɔ ba meŋa. Azuiŋ a dɔgɛɛ na banaŋ di zuiiŋ la ka a bebiri ŋa e tigiri bebiri.[7][8][9]
A neɛ kaŋa naŋ seŋ ka neɛzaa meŋ baŋ la ka Aaron Mike Oquaye[10], o na da la a palamɛnte lammo deteenɛ. Onaŋ la wa leɛre a yuori a yi “founder’s day a gaa ne Founders day” leɛroo ŋa pare la nemboyeni naane zɔɔ faa a teŋɛ, lɛ wuli la ka a noba bayoɔbo ŋa zaa la laŋtaa a zɔɔ faa a teŋɛ ka ka a ta e ŋa nemboyeni la zɔɔ faa a teŋɛ.[11]
Dakoreŋ/saadayel
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A pɛnnoo bebiri ŋa “Founders’ day “ ( ŋaa la ka o da maŋ sɛge Founder’s Day) a Ghana poɔ kyɛ Kpaŋkyaane kyuu beri lezare ne yeni daa la ka ba maŋ di a tigiri, bonso a bebiri ŋa la wulo a dare na banaŋ dɔge[12] a Ghana yidaadɔɔ danweɛŋ soba, Osagyefo Dr, Kwame Nkrumah,[13] ka ba leɛ teɛre a dɔgɛɛ na a noba bayoɔba naŋ di kyɛ wa toɔ zɔɔ faa Ghana a yi ne a British noba nuuriŋ[14]. Nana Addo Dankwa Akufo Addo naŋ wa derɛ o kogi ka ba ta boɔle o la ka o vɛŋ ka ba di a noba bayoɔbo naŋ zɔɔ faa Ghana pɛnnoo bebiri.[15] A palamɛnte poɔ ba pãã da yeli ka ba leɛre a pɛnnoo bebiri gaa ne Sakyɔrɔ kyuu beri anaare bebiri, ka ka a bebiri ŋa maŋ wuli ka a noba bayoɔba na zaa la ka ba leɛ teɛre kyɛ ka o ta e ŋa nemboyeni bebi dɔgeraa tigiri na, bee ka a ta e ŋa nemboyenaa la tone a toŋkpeɛne zaa ka ba toɔ zɔɔ faa a teŋa.
Anaŋ waana ŋaa a Sakyɔrɔ beri anaare daa la ka ba maŋ leɛ teɛre a pɛnnoo bebiri ŋa, a bebiri ŋa pãã e bebiyeni kyɛ ka ba maŋ de di neŋ dasaŋa yelerre a Ghana poɔ. A danweɛŋ soba la a Sakyɔrɔ kyuu 1897 yuoni poɔ, Gold Coast Aborigines' Rights Protection Society, John Mensah Sarbah, la da de ne ba weɛŋ ka ba piili ne a yelŋa. A la yi be, United Gold Coast Convention (UGCC) yelŋa meŋ da la piili la a Sakyɔrɔ kyuu beri anaare a 1947 yuoni poɔ, J.B. Danquah ane George Alfred Paa Grant la da ne ba weɛŋ ka yeli ŋa toɔ piili.
Nana Addo Dankwa Akufo-Addo, meŋa ne o zu da la leɛre la a bebiri soŋ ŋa da la maale leɛre la a gaa Kpankyaane kyuu beri lezare ne yeni dare, o da yeli ka ka ba maŋ la leɛ boɔle a bebiri ŋa ka Kwame Nkrumah Memorial Day. A bebiri ŋa diibu maŋ e are leɛre la o dɔgebo bebiri. Ka ka ba leɛ teɛre ka o da e la a Ghana zaa dakogi zu soba bee o da di la naaŋ aŋ kaara a Ghana zaa.
Toloŋ kyuu poɔ 2019 yuoni poɔ, a pɛnoo bebie merɛ a Ghana poɔ, a gɔbenɛnte da wane a merɛ ama a Sakyɔrɔ kyuu beri anaare bebiri. (Founders’ Day), a bebiri ŋa pãã da te laŋ le ne paati kaŋa piilu bee maaloo bebiri ka o naŋ la United Gold Coast Convention (UGCC) a Sakyɔrɔ kyuu beri anaare 1947. A bebiri ŋa e la bebiri ba naŋ maŋ bare ko Ghana tontomba ka ba leɛ de teɛre ne a noba bayoɔbo ba ma naŋ zɔɔ faa a teŋa ko te, a teŋa zɔɔ faabo poɔ Kwame Nkrumah la de ne ba weɛŋ ka ba zɔɔ faa a teŋa, azuiŋ la ka ba yeli ka a pɛnnoo bebiri ŋa ka o e a Dr. Kwame Nkrumah dɔgebo bebiri.
A bebiri ŋa tɔnɔ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A “Founders Day” e la bebiri naŋ maŋ ko Ghana noba vuo ka ba maŋ la toɔ leɛ zeŋ teɛre noba banaŋ zɔɔ faa a teŋa. Yelerre yaga maŋ bebe a bebiri ŋa diibu daare, aseŋ zannoo, noɔre yeni yɛlɛ laŋyelbu, ane a taaba mine. A yelerre mine la a tigiri ŋa diibu poɔ maŋ boɔle noba naŋ bare a paaloŋ kyɛ teŋyuobo poɔ ka ba zaa wa lanne ba a soŋ ka ba di a tigiri.
A yi a tigiri ŋa tdiibu puoriŋ, Ghana nembɛrɛ maŋ
Sommo Yizie
- ↑ Thalmayer, Amber Gayle; Saucier, Gerard (23 July 2014). "The Questionnaire Big Six in 26 Nations: Developing Cross-Culturally Applicable Big Six, Big Five and Big Two Inventories" (PDF). European Journal of Personality. 28 (5): 482–496. doi:10.1002/per.1969. ISSN 0890-2070. S2CID 49366494.
- ↑ Grady, Tim. (2005), Big six, World Cycling Productions and Ryeka Sport, OCLC 224607590
- ↑ "Founders' Day in Ghana in 2021". Office Holidays. Retrieved 15 August 2020.
- ↑ (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
- ↑ Polunin, Nicholas (1995). "Biosphere Day 1995: (Celebrated each Year on September 21st)". Environmental Conservation. 22 (3): 272. Bibcode:1995EnvCo..22..272P. doi:10.1017/s0376892900010729. ISSN 0376-8929.
- ↑ Akansina Aziabah, Maxwell (8 December 2011), "Obetsebi-Lamptey, Emmanuel Odarquaye", African American Studies Center, Oxford University Press, doi:10.1093/acref/9780195301731.013.49678, ISBN 978-0-19-530173-1
- ↑ "Nkrumah, Dr Kwame, (21 Sept. 1909 – 27 April 1972)", Who Was Who, Oxford University Press, 1 December 2007, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u158013
- ↑ Dilworth, Jennifer (ed.). "Akufo-Addo, Hon. Nana". International Year Book and Statesmen's Who's Who. doi:10.1163/1570-6664_iyb_sim_person_34801.
- ↑ "Founders Day Celebrations in Ghana". WorldRemit. Retrieved 6 March 2024.
- ↑ "Founder's Day Celebration Misleading". Retrieved 2 August 2023.
- ↑ "Tools to the Men who can use them", The Six-Hour Day & Other Industrial Questions, Routledge, pp. 36–49, 26 June 2017, doi:10.4324/9781315213668-4, ISBN 978-1-315-21366-8
- ↑ "Kwame Nkrumah Memorial Day 2020, 2021 and 2022 in Ghana". PublicHolidays.africa. Retrieved 27 August 2020.
- ↑ (Subscription, Wikipedia Library access or UK public library membership required.)
- ↑ "Chapter Six Nationalism and Ideology", The Endless War, New York Chichester, West Sussex: Columbia University Press, pp. 133–168, 31 December 1989, doi:10.7312/harr93426-011, ISBN 978-0-231-89364-0
- ↑ Akufo-Addo, Nana, interviewee. (2004). Evening encounter with Nana Addo Dankwa. ISBN 9988-584-87-3. OCLC 1054405362.