Vare le yelbulo

Egusi soup

Yizie Wikipiideɛ
egusi
seed
Aŋa yitaalombilefood Maale eŋ
Has usecooking, eating Maale eŋ
PaaloŋNigeria Maale eŋ

Egusi, seubu kaŋa eɛ egushi [1](Yoruba: Ẹ̀gúṣí), a eɛ protein-rich seeds ko cucurbitaceousplants (squash, melon, gourd),bam maŋ dieli naŋ ko kyɛ baŋ neɛ , a eɛ siimaa zeɛre boma mine naŋ be West African cuisine[2][3]. A dogebo pori-ye, o minpiilee zie eɛ Yoruba siimaa layiri[4] .

A Beri ane bie ŋa bum maane eɛ yaga kye yi-taa . Major egusi-buribu paale eɛ Nigeria, Burkina Faso, Togo, Ghana, Côte d'Ivoire, Benin, Mali, ane Cameroon[5].

Egusi buura buura yi zie eɛ Melothria sphaerocarpa (syn. Cucumeropsis mannii) ane Citrullus lanatus[6].

A 'ẹ' muni eɛ 'gaa', 'gun' muni eɛ 'tuobu' bee 'nieŋbu', ane 'ṣi' meŋ muni eɛ 'ka yuobu '; a etymology of 'egusi' zeɛre muni eɛ -'gaa neɛŋ yuo ', teɛre a Maalebo yeltuuri [7][8].

Egusi zeɛre pampana noba naŋ be West ane Central Africa paaloo dira yaga kyɛ o tare lasiri yoe seemaa, a kpoŋ eɛ buura yi a yelbiri egusi miŋa. A yoe mine bam boɔla egusi yi paale zaane eɛ :

  • Yoruba : Egusi / Egushi (Ẹ̀gúṣí)[9]
  • Hausa : Agusi[10], Agushi [11](via Yoruba)[12]
  • Twi : Akatowa[13]
  • Ga : Agushi, Egushi[14][15]
  • Igbo : Élìlì,[16] Énìnì, Ekeke, Ahụ, Élìlè, Ilolo, Iroro, Éyìyè, Ogili, Nwanru,[17] Ègwúsí (Onitsha Igbo; via Yoruba)[18][19]
  • Edo : Ogi, Ikpogi
  • Ibibio, Efik : Íkpán, Ikon
  • Fon : Gúsí
  • Nupe : Epín, Epíngi, Paragi
  • Urhobo : Ikpogri[20]
  • Tiv: Icegher
  • Kikongo, Lingala: Mbika[21][22]
  • Egusi Seed

Egusi bie baŋ maŋ di maali egusi zieri ; a zieri maŋ ɩye tagu niŋ a buŋ bie . Melothria sphaerocarpa,ka egusi bie yi , kye bε a central niŋ western Africa paaluu jaa kye ka buuri jaani maŋ di a maana jieri . Egusi jieri ɩye jieri aŋ puri yaga a West Africa puoŋ. A yi bie puoriŋ , kuoŋ ane kpaaŋ, egusi jieri maŋ tareε leafy greens, vegetables jaani , seasonings, ane neni. Leafy greens bam maŋ maali egusi jieri Paahiye Efo Tete, scent leaf, okazi/afang (wild spinach), bitterleaf (onugbu), pumpkin leaf (ugu), uziza leaf, celosia ane spinach. vegetables jaani baŋ di maana ɩye kombie,maanee ane samaanii . A seasonings mine iye chili peppers, albasa, yaaruŋ ane locust beans. A bunhuu mine la ɩye beef, goat, chicken, fish, periwinkle, shrimp bii crayfish a miŋ ɩ protein.

A Nigeria poung , egusi ye bung ang puri a paaluu poung, kye bam mang di a bie a maali stews ane jieri. A Igbo deme bam buonuu ka "egwusi," a yeli-biri peng-yeng yi a Yoruba "egusi."

A Ghana, egusi yuori kanga iye akatoa, egushi bii agushi, bam bang di maali jieri ane stew, o kpong mang bie a palaver sauce jieri poung.

A 1980s wagri puoring , a paalikaara ang be Canada sung-ye tuma bambuora gaa nimbituori ti maali machine ana sung a Cameroonians shell egusi seeds. A machine ming nimbituori maalibu jie iye Nigeria poung kaba mang di piri egusi pegiri .

Egusi bie kpaang taree linoleic acid (53%) ane oleic acid (19%).

A plate of pounded yam and egusi soup

Miŋ kaa nyε

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  • Egusi sauce
  • Yoruba cuisine
  • List of African dishes
  • List of melon dishes and foods
  • List of stews
  • Pumpkin seeds
  • Watermelon seed oil

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Tɛmpileti:INTERWIKI

  1. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-1
  2. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-2
  3. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-3
  4. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-Yoruba_Cooking-4
  5. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-Lost_Crops-6
  6. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-AfricanPast-8
  7. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-9
  8. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-10
  9. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-yS1-11
  10. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-12
  11. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-13
  12. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-14
  13. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-15
  14. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-16
  15. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-17
  16. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-18
  17. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-19
  18. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-:0-20
  19. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-:1-21
  20. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-22
  21. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-23
  22. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egusi#cite_note-24