Detty December
Detty December e la a tigiri nang gaa be a yuoni baaronŋ saŋa Nigeria nang yi a mid-December te ta a New Year. O e la wagere soŋ tigiri diibu, noba lambo, paatiri, ane deԑne sere nɔmmo nang be a o poɔ, popeɛle yele, ane optimism.[1][2] [3]O e la wagere na a Nigerians noba gyamaa, bana nang be a teŋɛ poɔ ane bana nang be a diaspora,leɛ wanna yiri poɔ ka ba wa laŋ di neng ba yirdeme ane bataaba.
Etymology ane o Toma
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yelzu Detty e la a corruption naŋ e "dɛgere", nang wulo tigiri maaloo k'a ogiruu ba kye o poɔ a Kirisimii saŋa ane peԑnoo vuo poɔ.[4]
O Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yizie bee yiibu zie ba kyaane. Noba bamine yeli ka a tigiri ŋa diibu piili la 2004 yuoni poɔ a Calabar Carnival a South Nigeria poɔ, o na la ka ba da boɔlɔ a Africa biggest party( Africa tigikpoŋ), Donald Duke la da wane a yuori, o na da la e a Cross River State gɔbenɛte. A Nigeria gama poɔ, BellaNaija ane The Guardian, yeli ka a yelbiri kuri la yi Nigeria yielluŋ ŋmeɛrɛ kaŋa o yuori naŋ di Mr. Eazi, onaŋ da de o deɛne o yielluŋ kyɛ deɛne poɔ Lagos a 2016 yuoni poɔ. Mr. Eazi la vɛŋe ka a yelbiri ŋa yuori a yi.
Events (a deɛne)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yuori Detty December, yi la a Nigeria paaloŋ poɔ a yi noba banaŋ naŋ leɛ gaa ba yie poɔ. A noba banaŋ naŋ leɛ gaa yokpɛgelaa la IJGBs, ka o tɛgɛ la " N leɛ wa la" A tendaazaa libie binibe (World bank) da nyɔge la a yele ŋa paaŋ da libiri feeŋ soŋ ne ba fuo ŋa poɔ, A deɛne ŋa e la naŋ wuli kpeoŋ naŋ bebe ka noba wa tu sori kyɛ leɛ wa yiri.
A ŋa lɛ Detty December naŋ lanne tembɛrɛ, noba yaga naŋ maŋ leɛ gaa ba yie poɔ, a wsgere ŋa la ka maŋ nyɛ a vuo a toɔ yɔ a paaloŋ kori kori poɔ. Igbos tɛgɛ la Nbịarute bee ịlota ụlọ̀( yiri leɛ waabo bee yiri gaabo) a wagere barɛɛ, kyɛnnemine ane yideme zaa maŋ leɛ gaa ba tenne poɔ ka ba te nyɛ ba noba bee yideme a pɛnnoo wagere bee vuo na poɔ, ka ba te di a tigiri. aneazaa, Fo deɛ koŋ baŋ yeli ka Detty Dcember maŋ kyaare la a tembɛrɛ yoŋ poɔ a Nigerian naŋ maŋ ka ba di a tigiri aŋa Rhythm Unpugged, A deɛne ŋa e la bone naŋ dire a piili a 2004 yuoni poɔ, a tigiri ŋa yelnyɔgeraa la ka o teɛ a Nagerian yielluŋ ŋmeɛrɛbɛ ka ba yuori do saa. A yeli ŋa da wuli la a tɛɛtɛɛ a eastern paaloŋ a a Nigeria poɔ, a be la Igbo gyamaa da maŋ yi wa a ba pɛnno vuo poɔ, ka wa di Detty December a tembɛrɛ poɔ. Ba maŋ leɛ gaa la yie poɔ ka ba la leɛ te maale nyɔge nɔlaŋ ane ba yiri deme kyɛ meŋ di tigi mine tembɛrɛ ane kori poɔ, a deɛ ba maŋ e a tembɛrɛ yoŋ poɔ. Detty December, gyamaa baŋ ka Lagos deme so o na, a Yoruba teŋkpoŋ naŋ be a South West a Nigeria poɔ, saadayel wuli ka ba naŋ la taa Owanbe yaga kyɛ meŋ la e noba naŋ taa deɛne yɛlɛ nimizeɛ yeltarre (Be la e Afrobeats yielluŋ yikpoŋ), o na ka ba maŋ kaa kyɛ erɛ Detty December.
A yi a noba nyɔgetaa tigiri ŋa puoriŋ, yele yaga maŋ e a yie poore, kultaa zie, koɔ duubu zie, lammo ziiri ane taaba gyamaa. A tigi ama zaa poɔ, a December tigiri ŋa la maŋ are o yoŋ, a e tigiri naŋ maŋ tage yielluŋ ŋmeɛrebɛ gyamaa lantaa a wagere ŋa poɔ. A yuoni ŋa baaroo tigiri koŋ baŋ iri a te meŋɛ yielluŋ ŋmeɛreba a bare, gbɛɛ yaga a Nigeria yielluŋ kyeɛrebɛ naŋ de weɛŋ la maŋ gaŋ a karataa zu aseŋ, Burna Boy, Asake, Wizkid, Davido, Olamide, Rema, Ayra Starr);
Kpaaroŋ sere ane a wagere
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A detty mine ba nang de a nang e a december wagere la a ama.
| Yuori | Bebiri | Bezie |
|---|---|---|
| Nigerian Air Show | 2–4 December 2025 | Legend Hotel, Lagos |
| The Experience | 5 December 2025 | Tafawa Balewa Square |
| Shiloh | 9–14 December 2025 | The Ark, Ota, Ogun |
| Motherland 2025 | 15–21 December 2025 | Lagos and Abuja |
| Rhythm Unplugged | 21 December 2025 | Eko Hotels and Suites |
| Flytime Fest | 22–25 December 2025 | Eko Hotels and Suites |
| Obi's House | Every Monday | Obi's House |
| Calabar Carneval | TBD | Calabar, Cross river |
| Lagos Boat Regatta | TBD | Five Cowries Creek, Lagos |
| More | TBD |
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ https://web.archive.org/web/20231228184257/https://smartgeek.ng/meaning-of-detty-december-slang-christmas/
- ↑ https://www.bellanaija.com/2022/12/how-mr-eazi-invented-detty-december/
- ↑ https://guardian.ng/saturday-magazine/a-december-without-usual-dettiness/
- ↑ https://www.bellanaija.com/2022/12/how-mr-eazi-invented-detty-december/