Dagaaba Koɔle
Koɔle e la koɔbo teŋgane bee gbannaa. Dagaaba koɔle soobo are la daŋe- zeŋe; neɛ na naŋ daŋ de wēɛ te zeŋe zie a koɔrɔ, maŋ la a tensoba bee tendaana. Gbɛɛ yaga Dagaaba da zennɛɛ bal bal a tenneŋ. Koɔbo naŋ la Dagaaba toŋkpoŋ na ba tenzenne zaa da maŋ arɛɛ kõɔ naŋ be zie ane a koɔlɔ noɔ naŋ see lɛ. Zenɛ Dagaaba zenziiri bɛroŋ ba la taa a kuoluŋ na a naŋ da taa. A wuli ka a koɔle yie la. Aŋ la pɛ a Dagaaba koɔle ?
Yɛlɛ ama la waaneŋ a yelbiri ŋa:.
1. Vūū nyege
2. Daare bee teere kyeɛbo
3. Koŋ kɔ ziyeni
4. Mɔ yɔ
5. Saa ba miibu.
Koɔlɔ sonnoŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Koɔlɔ tɔnɔ boŋkpoŋi Dagaaba poɔŋ la koɔbo. Ŋaa wuli ka saŋ ka koɔle maŋ kpɛ. Kyɛ koɔlɔ kpeɛbo are la sobie mine poɔ.
Koɔlɔ boɔrɛɛ pɛnnoo :aseŋ yuoni zaa naatuu saana la koɔlɔ.
Koɔlɔ ba nɔŋ dɔdɔgeroŋ eebo :aseŋ vūū-nyege, da kyɛ, ank.
Koɔlɔ boɔrɛɛ saa.
O boɔrɛɛ kuoluŋ: aseŋ moɔ ane teere naŋ poɔnɔ, donne zage bini wuo emmo.
Koɔle zu kaabo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Ka Dagaaba ba leɛ leɛbo kaŋa a na ta la soga ka a paaloŋ zaa leɛ dampoɔ bee biiri-kyoo; ka ba koŋ baŋ kɔ bonzaa ka o maale a e bondirii ko ba ka ba di bee kaa ba biiri na.
A le zuiŋ a seŋ ka baapaaba iri nuuri bare ba meŋ ne eŋɛ kyɛ kyɛlee bone naŋ a be te nimisoga poɔ a kaara onaŋ.
A moɔra nimiri ne sonzɛle toma; a maale yie eŋ ka a veɛle . Ka fooŋ soŋ fo meŋɛ lɛ la ka sommo yi wa fo meŋ zie.