Vare le yelbulo

Cattle count

Yizie Wikipiideɛ
Cattle count

A Egypt poɔ, cattle count (nii sɔroo) e la tonnoɔre kpoŋ kaŋa naŋ be a ba laŋkpeɛbo poɔ, a yelkaŋa meŋ naŋ bebe la a kompiiri waabo yuoni zaa poɔ. A yelkaŋa naŋ tɔnɔ a ba laŋkpeɛbo poɔ la a nii sɔroo, o e la yelkaŋa a Egypy paaloŋ poɔ nembɛrɛ naŋ ba kaa a zu, a yelŋa maŋ e la kyaare tigie gyamaa. A yuoni gbuli zaa poɔ, a nii sɔre ŋa la ba boɔlɔ Xth yuoni,a neɛ na na maŋ wane a nii sɔre ama la a King Y. A nii sɔre ŋa, yuoni zaa o maŋ taa la o sɔroo wagere tɛɛtɛɛ a Egypt paaloŋ poɔ, a Old Kingdom poɔ, a da e na bone ba naŋ maŋ sɔre yuomo ayi zaa poɔ, kyɛ wa tasoga ka a leɛre a maŋ la sɔre yuoni zaa poɔ.

Tuuuruŋ Ane a Tɔnɔ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Ka banaŋ na tu a nii sɔre yeltuuraa ŋa, ba maŋ sɔre lanne la yiri poɔ dɔnne zaa naŋ taa gbɛɛ anaare aseŋ; nii, boore, peere, dubaare, bonni, a ama zaa ka ba da maŋ lantaa a sɔre a nii yoŋ naane ka baŋ maŋ sɔre. a yi a sɔroo ŋa puoriŋ, a taa lɛ noɔre a fo dɔnne naŋ e gyamaa seŋ ka ba na kaa kyɛ de fo libiri kaŋa bale, a libie ama maŋ gɛrɛ la a gɔbenɛnte zie. A nii sɔre ama da maŋ tu la nome a Egypt paaloŋ poɔ. Fraud da nyɛ dɔgɛɛ gyamaa a yi Dynasty ayi soba, a yi onaŋ da taa yelsɔgelaa kaŋa yi a a nii sɔre ŋa a ko Horus ( Egypt. Shemsu Hor) onaŋ maŋ e la yuomo ayi[1][2] zaa poɔ. A Shemu Hor la a sori tuubu, ane a Kinŋ ane a sɛrɛɛ direbe a Egypt poɔ zaa la maŋ lantaa a nyɛ zuyɔɔ na seŋ a ko neɛzaa naŋ taa dɔnne a pãã yi lɛ a na e gyamaa seŋ.[3]

A nii sɔroo e yele naŋ taa tɔnɔ yaga a Egypt paaloŋ a yi lɛ a saadayel naŋ wuli, bonso noba gyamaa ŋmɛ la duoro ka x-th yuoni zaa nii sɔre ŋa e la a wagere na poɔ a Pharaoh naŋ da kaara a teŋɛ. A saadayel yele ama taaba maŋ vɛŋ ka noba toɔ baŋ a Pharaoh naaloŋ diibu wagere ka nɔkpeɛne ba kye, aseŋ, a nii sɔre ŋa da maŋ e la dayeni yuomo ayi zaa poɔ. A ŋaa yoŋ tɛgɛ taa la tɔnɔ a ko  a paaloŋ noba ka ba toɔ baŋ yuomo na noɔre kaŋa zaa na maŋ di o naaloŋ a te ta. Palermo Stone mannoo wuli, a blaɔk basalt stone fale la a yuoni puori tɛɛtɛɛ bare a paaloŋ poɔ, a yi King Narmer (1st Dynasty ) a sige te tɔ kinŋ Neferirkare Kakai ( 3rd pharaoh naŋ e a 5th Dynasty soba) , a nii sɔroo ama da maŋ e la a yuomo ayi soba zaa, a Old kingdom la wa wa ka a yɛlɛ leɛre. A wagere ŋa naŋ wa pare, a nii sɔre ŋa da maŋ la erɛ la yuoni zaa poɔ dayeni yoŋ. A Pharaoh danweɛŋ soba naaloŋ diib wagere poɔ, nii sɔre da e la bone neɛzaa na baŋ ka a maŋ e a king Pepi I a Dynasty[1][4][5] ayoɔbo soba. A ŋa da ba iri bare ka a nii sɔre da maŋ e la yuomo ayi zaa poɔ dayeni yoŋ sɛre ka Pepi a baŋ wa.

A yelkaŋa naŋ waana ne a zɔɔre la nii sɔre ŋa a yi King Khufu ( ath Dynasty ). A nii sɔre gyamaa zie zaa yi la a wagere Khufu naŋ da de a zie, gbɛɛ gyamaa a o nii sɔre zaa da maŋ be la workman graffit poɔ a Khufu paaloŋ poɔ. Ink duoro a 17th soba poɔ a kyaare ne a nii sɔre . A yi saŋa na Palemo stone naŋ da vɛŋ e a nii sɔre ŋa, yuomo ayi zaa a 4th Dynasty poɔ ka ba maŋ sɔre a nii, a ŋa meŋ na baŋ wuli la danseɛ ka Khufu naaloŋ diibu poɔ, o ŋa yuomo lezare ne pie ne anaare (34). A gbaŋ ŋa kpeɛbo ba sage lɛ a Egyptologiest naŋ yeli, bonso, Egyptian mannoo kaŋa, Turin  Canon yeli ka Khufu naaloŋ yuomo na poɔ, yuomo 23 (lezare ne ata) ka a ta. Greek saadayel kyaare ne Herodotus meŋ yeli ka Khufu yuomo na poɔ, ka o di naaloŋ a ta ŋa yuomo 50 ( yuomo lezare ayi ne pie) ka noba nyɛ ka o manne eŋ la koɔ bonso a ba ta lɛ. Kyɛ zenɛ, Egypyologiest aseŋ, Thomas Sɔhneider sage ka Khufu meŋ di la naaloŋ a ta ŋa yuomo pare 34 ( yuomo lezare ne pie ne anuu) bee kaapɔge a gane sɛgerɛ naŋ sɛge a Turin canon la ba la ba paale a yuomo ayi na ba naŋ sɔre nii ka banaŋ ba wa de a eŋ paale lɛ wuli ka Khufu yuomo 23 la ka o sɔre nii a o naaloŋ diibu poɔ, ka wuli ka o di la naaloŋ yuomo 46[4][5] (lezare ayi ne ayoɔbo).

Kaa kyɛ nyɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

·        South Saqqara Stone

Sommo Yizie  

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. 1 2 Schlögl, Hermann A. (2011). Das Alte Ägypten [The Ancient Egyptians]. Beck'sche Reihe, Band 2305 (in German) (3 Ausgabe ed.). Hamburg: C.H. Beck. p. 41. ISBN 3406623107.
  2. ↑ Parker, Richard A. (1950). The Calendars of Ancient Egypt. Studies in Ancient Oriental Civilization. Vol. 26. Chicago, IL: University of Chicago Press. ISSN 0081-7554.
  3. ↑ Wilkinson, Toby. The Rise and Fall of Ancient Egypt. Random House Trade Paperbacks (Reprint ed.). Random House. p. 59. ISBN 0553384902.
  4. 1 2 Siegfried Schott: Altägyptische Festdaten (= Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Abhandlungen der Geistes- und Sozialwissenschaftlichen Klasse. Bd. 10, 1950, ISSN 0002-2977). Verlag der Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Mainz u. a. 1950.
  5. 1 2 Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, ISBN 3-491-96053-3, p. 100–102.