Carl Christian Reindorf
| Dɔɔ bee pɔge bee dɔgebo | dɔɔ |
|---|---|
| Dɔgebo paaloŋ | Gold Coast zɔɔ faabo meŋɛ |
| Name in native language | Carl Christian Reindorf |
| Yo-ennaa bee yoporaa | Carl, Christian |
| Family name | Reindorf |
| Dɔgebo bebiri | 1834 |
| Dɔgebo zie | Accra |
| Kūū bebiri | 1917 |
| Place of death | Accra |
| Manner of death | natural causes |
| Kɔkɔyelii, sɛge ne bee goligoluu | Bɔrefɔ, Twi, Ewe |
| Zanne la | Salem School, Osu |
| Ŋmene bee sagediibu | Presbyterianism |
Carl Christian Reindorf (31 May 1834 – 1 July 1917)[1] da e la Euro-African-born pioneer historian, teacher, farmer, trader, physician ande pastor na tona neŋ a Basel Mission a Gold Coast.[2] O sɛge la dasaŋa yele kyaare a Gold Coast ane Asante ne Ga kɔkɔre; [3]Ganzanneba nyԑ la a gane ka o soma ne "saakommo yeltare" toma a meŋ soma kyaare a Ghana dasaŋa yele.[4][5] A yele da wa ta la saŋa kaŋa a leɛre eŋ Bɔrefɔ poɔ a taa deteroo a 1895 a Switzerland. o toŋ ne la saakommo yelsɛgere ane yelyelle, a peɛre noba naŋ na baŋ ta 200 o na da boɔrɔ a bɔ a dasaŋa yele lantaa.[6]
O Nyɔvooroŋ Yele
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Nyɔvooroŋ piiluu ane sakuuri
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Reindorf dɔgebo zie da la Prampram, Gold Coast, Abɛ kaaŋ koɔroŋ zie [7]ka a o e a biyeni yoŋ ko Carl Christian Reindorf Hackenburg (1806–1865), na e sogya kyԑlԑԑ ko-Danish heritage, ane Hannah Anowah Ama Cudjoe Reindorf (1811-1902), na e Ga a yi Kinka, Dutch Accra. Carl Reindorf's da tona la sogya toma a Osu Danish garrison kyɛ da wa leɛ e English merchant, Joshua Ridley na da kuli Reindorf's beԑre na kori gaŋ o, Anna. Reindorf's saakoma, Augustus Frederick Hackenburg da e la Danish merchant na da gaa Gold Coast a 1739 a da wa ta wagere kaŋa e colonial Governor, a da bare a tonnoɔre 1748. Ona da e bibile, o da kpeɛrɛ ne la ritual servitude a fetish shrine, Digbla of Gbugla la a o ma Ga-Dangme saakommo poɔ. O na da piili a o shrine, o da piili la a o sakuuri ne Danish kɔkɔre sakuuri na be Christiansborg Castle yi 1842 te tɔ 1847.[8] A o sakubitaaba da a Hesse yɔɔpuule mine: Pauline Hesse, na e nakoɔŋ neɛ ane missionary-pɔge, a kuli Jamaican Moravian ganzanna, Alexander Worthy Clerk (1820-1906), yele mine paale a Regina Hesse (1832-1898), pioneer wulwullo ane school principal na kuli Hermann Ludwig Rottmann, na e a Basel missionary-trader dɛndɛŋ soba a be a Basel Mission Trading Company na be Christiansborg, Gold Coast.[9][10] O da la kyogee a o sakuuri a Basel Mission School na be Osu yi 1847 ane 1855. O da de la kritaaloŋ suori 1844. O poɔ ba pɛlle ne a sakuuri karekɔlm, O da wa tasoga bare sakuuri yi nakoɔŋ yeltaare naŋ̍ wuli ka a saabile da e la yɛryɛrɛɛ yuomo ayi yi a 1850 te ta 1852. A wagere ŋa saŋa, o da maŋ ŋmaa la a Volta baa koɔŋ ka o di a Ewe noba daa. A o teekyare kaŋa a catechismda la a German philologist, Johannes Zimmermann (1825-1876) na da taa yɛŋ leɛre wuluu yaga kyaare a noba naŋ yele o yelfaare ane dasaŋa yeltare.
Christian tonnoɔre
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Carl Reindorf da e la mission potuuro ko Basel missionary, August Steinhauser a da toŋ administrative toma ko a Odumase-Krobo ka o pɔge a namine nakpoŋ̍, Odonkor Azu, o bie, te paale Sir Emmanuel Mate Kole, da nyɛ la wuluu yi Basel Mission. Reindorf la da leɛre Steinhauser a Abokobi a da e missionary, yi a yeltuuri na be a 1854 bombardment na be a Christiansborg yi British naval ship H. M. S. Scourge, yi a poll tax riots puoriŋ̍, de a mission yineŋ̍ a Osu te ko Abokobi. A saakommo ko Abokobi shaman, Akoto Badu of Agbowo, da leɛre la gaa Christianity o na da zeŋ̍ a be. Ba da iri o la gaane Krobo a 1859 ka o te e potuuroi ko Johannes Zimmermann. O meŋ da e la missionary a be Teshie kyԑ da ba toɔ di a Christian leɛroo. Reindorf da e la neԑ na tona daadaa a kaakyiisi toma a 1857. A 1869, ba da vootu o iri ka o e a presbyter ane assistant superintendent ko a Christiansborg Church, pampana na e Ebenezer Presbyterian Church, Osu. A 13 October 1872 o da e la minisa ko Basel mission.
Toma kyaare fisisean ane koɔbo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]De la o yɛŋŋ teɛroŋ tere kyaare ne saakommo teeŋ maaloo, na nyɛ bammo yine sori tuubu a Gold Coast, Reindorf da toŋɛɛ fisisean toma ane sogyare na pɛre wɛroŋ yi a 1870 zɔɔre na da kpɛ a Ga ane Akwamu noba soga. Yuomo anaare poɔ, o da la toŋ la a laafeeloŋ toma ama a 1866 zɔɔre a Dangmes na be a Ada ane a Awuna Ewe noba. Bareka puoruu kyaare ne a pɛrebo sannoo kyaare ne a Ga-Akwamu zɔɔre, ona la da de a saataasin ba na da maale ko o na yi a Administrator zie (1867–1872) kyɛ da ta wagere kaŋa yi a Governor (1879 -1880), H. T. Ussher yi waabo yaane kpaaroŋ tigiri na da e Lagos, Nigeria.[11][12][13][14][15][16][17][18]
O meŋ maŋ kɔ la coffee ne wɛgyamaa zie kaŋa o naŋ boɔlɔ ka "Hebron" na peɛle a Adenkrebi na ba e toɔre ne Aburi.[19]
Meŋɛ Nyɔvooroŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A 1856, Carl Reindorf kulee Juliana Ayikai Mansah Djebi na yi yiri kaŋa yuori na di Asere. Djebi da nyɛ la European-zannoo parɛɛ kaŋa, a kpeԑrԑ ne Marie Locher, na da e missionary pɔge a be Christiansborg. Ba da taa la biiri bayɔpoi te paale ne Gold Coast fisisean ane 1910 laafeeloŋ̍ zanzanna na da be Durham University, Dr. Charles Elias Reindorf, o da kpie la 1968
Kuuŋ ane Bontare
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Carl Reindorf kpi la Naaŋmene kuu a 1 July 1917. A naa ane a o noba na be a Osu da maale la a o kuori "ka o sereŋ̍ senne lɛ na senne'' ane "ane noba na wa a kuori da e la gyamaa neɛ zaa naŋ kombaŋ ba noɔre" A messa maaloo poɔ, Basel Mission pastors bayoɔbo, a paale a o minisa taaba na be a Ga, Jeremias Engmann (1840–20), W. A. Quartey ba na da vootu ka o da e a Moderator ko a Presbyterian Church a be a Gold Coast yi 1925 te ta 1929[20] a meŋ̍ paale a Ludwig L. Richter ane Samuel Wuta Ofei (1850–22) la da kanne a eulogies.Ba da uuŋ o la Basel Mission kuuni uumo zie na be a Accra ane a o epitaph kannoo, "native pastor ane historian". A commemorative plaque na be a sanctuary a Ebenezer Presbyterian Church, Osu da sereŋ taa la a o dasaŋa yele teԑre. A church meŋ da le la a chapel yaaroŋ, a Carl Christian Reindorf Auditorium kyaare ne a o kyieroŋ̍ a church poɔ, dasaŋa ae teŋ̍ɛ. Reindorf's yuori meŋ̍ da la saae la a tablet zuŋ̍ na beŋ̍ a chapel listing pioneering missionaries of Osu yiibu zie, yi a sommo kyaare sakuuri yeltare ko a Presbyterian faith na be a Ghana.
A Carl Reindorf Park, na e bɔlŋmeɛbo zie a be Dansoman na da e yiri bezie ko a Gaanean bɔlŋmɛ kpaaroŋ Liberty Professionals ka ba da pore ne a o yuori ka a e gyerema mine.
Toma
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Reindorf, Carl Christian (1895, 1966), Dakoroŋ̍ kyaare Gold Coast ane Asante, Basel.
Sommo mine
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Reindorf, C.C.; Johnson, Samuel (2000). Jenkins, Paul (ed.). The Recovery of the West African Past: African Pastors and African History in the Nineteenth Century. Papers from an International Seminar Held in Basel, Switzerland, 25-28th October 1995 to Celebrate the Centenary of the Publication of C.C. Reindorf's History of the Gold Coast and Asante. Basler Afrika Bibliographien. ISBN 978-3-905141-70-2.
- Jenkins, Raymond (1985). Gold Coast Historians and Their Pursuit of the Gold Coast Pasts, 1882-1918 (PhD). University of Birmingham.
- Quartey, Seth (2007). Missionary Practices on the Gold Coast, 1832–1895. Cambria Press. ISBN 978-1-62196-873-3.
Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ https://dacb.org/stories/ghana/reindorf-carl/
- ↑ https://web.archive.org/web/20170512050236/http://www.internationalbulletin.org/issues/2009-02/2009-02-065-hauser-renner.html
- ↑ https://www.cambridge.org/core/journals/history-in-africa/article/examining-text-sedimentscommending-a-pioneer-historian-as-an-african-herodotus-on-the-making-of-the-new-annotated-edition-of-cc-reindorfs-history-of-the-gold-coast-and-asante1/ADCDBFAD195A4EEFABD4E81255C58D15
- ↑ https://books.google.com/books?id=j3ysxAEACAAJ&q=The+History+of+the+Gold+Coast+and+Asante+%2Bclassic
- ↑ https://www.cambridge.org/core/journals/history-in-africa/article/impeachable-source-on-the-use-of-the-second-edition-of-reindorfs-history-as-a-primary-source-for-the-study-of-ghanaian-history-i/C7742F7DDB49F065BD8B2E53F3F1B864
- ↑ http://www.dacb.org/stories/ghana/reindorf2_carl.html
- ↑ https://books.google.com/books?id=zjD5z4Qan6sC&pg=PP1
- ↑ https://books.google.com/books?id=H4BEgpRd0VwC&q=carl+christian+reindorf+gold+coast+wife&pg=PA18
- ↑ https://books.google.com/books?id=a5loknGzxTQC&q=Ayikai+Mansah+Djebi&pg=PA157
- ↑ https://doi.org/10.3366%2Fswc.2018.0203
- ↑ https://dacb.org/stories/ghana/protten-cj/
- ↑ https://dacb.org/stories/ghana/protten-chrisjacob/
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier)
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/ISSN_(identifier)
- ↑ https://archive.org/details/MN41453ucmf_3
- ↑ https://www.geni.com/people/Christian-Jakobus-Protten/6000000016682022141
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Carl_Christian_Reindorf#cite_note-:42-18
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/PMID_(identifier)
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Carl_Christian_Reindorf#cite_note-:13-22
