Vare le yelbulo

Bikutsi

Yizie Wikipiideɛ
Bikutsi
music genre
Aŋa yitaalombilemusic of Cameroon Maale eŋ
Piiluu1940 Maale eŋ
Country of originCameroon Maale eŋ

Bikutsi e la yielu gaŋgye kaŋa naŋ be Cameroon. O yi la Beti sããkonnoŋ kaama,[1] bee Ewondo, noba, naŋ kpeɛrɛ peɛle a Yaoundé teŋɛ poɔ. O yuori da yie la a posentaa 20th Century a West Africa poɔ. [1]O deɛ e la seɛre yieluŋ.[1]

A yelbiri 'bikutsi' yelkaama poɔ pare la 'ka fo ŋmɛ a tendaa' bee 'ka te ŋmɛ a tendas' (bi- wulo la yagroŋ, -kut- pare la 'ka te ŋmɛ' kyɛ la -chi meŋ pare la 'teŋzu'.) A yuori wulo la seɛre naŋ tuuro neŋ neɛrɛ gbɛɛ neŋ a teŋɛ.

Mannewulluu

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
Dance group

Bikutsi taa la yelsoore naŋ e intense 6
8
rhythm (3+3, neŋ faŋa "ayi" feel), kyɛ ana wuli ka wagere zaa naane 9
8
[1] ane a o tempo maŋ eɛ quarternote.[1] Ka o maŋ taa wuluu kʋ a Beti gatherings, a wulo paatiri, koe, ane tige.

Beti po-eŋɛɛ lambo ayi:

  • Ekang phase: a wagere na a imaginary, mythological ane spiritual naŋ taa mannewulluu
  • Ekang phase: a wagere na zu poɔ teɛre yɛlɛ, yɛlɛ naŋ ba e yelmeŋɛ ane siiloŋ yɛlɛ naŋ maŋ mannɛ.
  • Bikutsi phase: wagere na real-life yele naŋ taa mannoo

A double sided harp neŋ calabash amplification ba na boɔlɔ mvet maŋ taa la toma a tigiri ŋa poɔ, yi Beti storytellers, yelnyɛre naŋ e a mvet naŋ e a bondemannaa ko God ka o wuli neŋ a o biiri. A Ekang phase e la intensely musical, a gbɛɛ yaga maŋ taa eebo a tensoga gbuli zaa. Ba meŋ maŋ taa la poetic recitations na maŋ tuuro neŋ nukpaare ane seɛre, neŋ interludes bamenne maaloo ane wagere mine obscene performances naŋ be a balafon (na e gyili parɛɛ kaŋa). A interludes signal ko a bikutsi phase, naŋ e much naŋ ba maale taa a Ekang. Yi a bikutsi, pɔgeba maŋ seɛrɛ la kyɛ naŋ yiele neŋ balafon, ka a yiele yelbie pukyaare relationships, sexuality ane nyɔvoɛ yeltare ko nentegre mine.[2]A pɔgeba ba ma na maŋ yiele eɛ integral part ko bikutsi, ka ba seɛre maŋ ane a yiele maŋ taa kɔlage neŋ genre. Traditional bikutsi da maŋ eɛ ironic neŋ a o yelnyɔgeraa, anaŋ wuli ka dasaŋa bikutsi naŋ na bebe.

A 1940s poɔ, bikutsi da taa la yuori bee yuori da yi la yaga ka gyamaa a maŋ o, a saŋa ka Anne-Marie Nzie da ŋmɛ o yielluŋ. Yuomo lezare mine naŋ pare, a yielluŋ kyeɛbo gɔɔloŋ bomammine o naŋ de poɔ o a o yielluŋ kyɛo poɔ la anaŋ ka nansaala maŋ boɔle ka keyboards ane guitars. A yuomo na poɔ neɛ naŋ da deɛne ka o yuori yi paa la Messi Me Nkonda Martin, frontman Los Camaroes. O da mɔ la ka o toɔ leɛre bikutsi saaŋkompare yielluŋ a eŋ Messi mine yielluŋ kɔkɔre naŋ maŋ kono lɛ na, bonso o da boɔrɔ ka o maŋ maale a o guitar ka o kuori waa ŋa lɛ a nansaala deni naŋ maŋ kono lɛ na. A da ba kɔɔre ka kyɛ ka o maale a yielluŋ ka o waa waraa kaŋa, o da nyɔge la a yielluŋ daga enfuoni yempoɔ sɛŋ a nyɔge leɛbe. Gaŋga ŋmeɛbɛ mine meŋ naŋ da be a saŋa na poɔ la Les Vétérans, o yuori meŋ da do la saa yaga.

1987, poɔ maaloo Les Têtes Brûlées by Jean Marie Ahanda. A guitarist naŋ di Les Têtes Brulées, Zanzibar, o na la wa ne yɛŋ kaŋa, a bare o a guitar koraa na kyɛ de rubber maale ne o yielluŋ bompeɛlaa.(A balafon e la mariba bommaala, a Afika poɔ noba yaga da o la tona ne yielluŋ toma bee a yiele ne yielluŋ) A pampana yielluŋ kyeɛbɛ gyamaa aseŋ, Jimmy Mvondo Mvelé ane Mbarga Soukous.

Pampana ŋa ka banaŋ na deɛne bikutsi, Lady Ponce, K-Tino, Racine Sagath ane Natascha Bizo, a maŋ tasoga e la zɔɔre bonso ba mine maŋ yeli ka a seɛre e la seŋgaŋ seɛre. A ŋaa zuiŋ bikutsi yietaa ne a mapuoka naŋ yi a Côte d'Ivoire, paaloŋ poɔ, a Afrika paaloŋ noba gyamaa yeli ka o ba soma. A tɛɛtɛɛloŋ meŋa naŋ be a dasaŋa na bikutsi ne a ne a pampana la, a pampana bikutsi deɛne bee seɛre pɔgeba la maŋ seɛ a seɛre. A dasaŋa na, pɔgeba da maŋ seɛ la ka o e ba saaŋkompare seɛre, ka ba toɔ e lɛ a nyɛ serebɛ a kuli a teŋɛ poɔ.

Aŋa a yielluŋ kyeɛrebɛ, K-Tino, self-styled femme du peuple ( pɔgeba noba) da nyɛ la ka o meŋa taa yelferaa yaga ka o e a deɛne poɔ Cameroon pɔgeba poɔ.

A pampana yielluŋ kyeɛrebɛ aseŋ, Patou Bass ane Ovasho Bens, ane a banaŋ naŋ maŋ ŋmeɛrɛ a yielluŋ ane seɛre daworo a yaara ka a wuli ka o toma la lɛ ka baboɔlɔ ka "zig zag". A o yielluŋ daga danweɛŋ soba o naŋ ŋmɛ ba e Cameroon deme saaŋkompare yoŋ soobo, o e la a West Indian zouk ane Jamaican-style reggae paaloŋ zaa deme soobo.

Bikutsi tage la Western paaloŋ yielluŋ kyeɛrebɛ gyamaa zie laŋtaa aseŋ, Paul Simon a o yielluŋ daga naŋ yi a 1990 poɔ, ka a yielluŋ yelzu e The Rhythm of the Saints.

Sommo Yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. 1 2 3 4 5 https://books.google.com/books?accessdate=2010-05-29
  2. https://doi.org/10.1093%2Fafraf%2Fadi007