Baked beans
Baked beans e la saaŋkompare yipɔge bondirii ba naŋ maŋ de bɛŋɛ a maale, a bɛŋɛ ama e la bɛmpelaa banaŋ maŋ waale a paaŋ nyɔge kyeeŋ.[1] Ka banaŋ ɛre a ŋa poɔ b aba maŋ vɛŋ ka a vuu do gyamaa. Bɛpeɛlaa ama ba ba maŋ doge ba maŋ waale la, a bondirii ama maaloo poɔ .[2]
A bɛŋɛ bondirii ama e la boma naŋ pore bee a gore a tuure paaloŋ poɔ. A gyamaa zie, bɛŋɛ mine nansaala naŋ maŋ boɔle ka a navy beans (bɛŋɛ) ( a bɛŋɛ ama la ka gyamaa baŋ ka a yi a UK paaloŋ poɔ) kyɛ ka a bondirii ama yiibu zie meŋa paaŋ yi Peru[3] paaloŋ poɔ. A New England paaloŋ poɔ, a ba saaŋkompare yipɔge bondirii gyamaa ba naŋ maŋ de maale ne legumes aseŋ; Jacob’s cattle, sogyɛre bɛŋɛ ane yellow-eye beans.[4]
A bɛŋɛ ama maŋ be la brown sugar poɔ a nansaala naŋ maŋ boɔle, sikyiri bee kama-zɔŋkoɔ ( a mine toose maŋ poɔ bee ka wagere mine ka toose meŋ ba poɔ), a boma ama gyamaa maŋ be la a tenne gyamaa poɔ. Kraft Heinz la e a zie naŋ a zikpoŋ ba naŋ maala canned baked beans (bɛŋɛ) a Europe[5] paaloŋ poɔ., kyɛ ka Bush Brother la paaŋ e zikpoŋ meŋa banaŋ maala a United State paaloŋ poɔ.[6]
canned baked beans (bɛŋɛ) bondirii ama la ka ba baŋ maŋ de bɛle ne noba gyamaa, a bondirii ama yaga zie maŋ yi la navy beans (bɛŋɛ) a sauɔe poɔ. Ba saaŋkompare yipɔge wuli ka a bondirii ama ba maŋ di a la toloŋ lɛ, ba naŋ baŋ di a la toloŋ lɛ bee a baŋ di a maaroŋ lɛ, a wagere ŋa poɔ a bondirii ama doge la soŋ bee a bondirii ama wagere ŋa poɔ maale baare la soŋ a manne ne diibu.[7] Heinz da piili maala la a canned baked beans (bɛŋɛ) bondirii ama a 1886 yuomo poɔ. A yi a 20thsamparoŋ poɔ, canned baked beans (bɛŋɛ), a bondirii ama pore la a paaloŋ na poɔ, a zuo a zaa a United Kingdom paaloŋ poɔ, a paaloŋ ŋa poɔ a bondirii ama la ka ba maŋ di ka a e ba beguo saŋa bondirii (full breakfast)
A Yiibu Zie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

canned baked beans yiibu zie meŋa na baŋ tuuli gaa la a noba banaŋ naŋ be a American paaloŋ poɔ, banaŋ da piili a maala a bɛŋɛ bondirii ama, sɛre ka a bondirii ama na maale, ba maŋ de la a bɛŋɛ a lɔre koɔ poɔ, a saadayel yipɔge naŋ wuli lɛ. Danseɛ bebe a kyaare ne a bɛŋɛ bondirii ama maaloo yuomo naŋ pare poɔ, c. 1500 BC in the Maya civilization.[8]
A northeast naŋ be a America poɔ, Noba meŋa naŋ yi a American noba, a pale Heaudenosaunee, a Narraganselt ane a Penobscot, a puli ne bɛŋɛ, maple sikyiri, ane boŋkaŋa a nansaala naŋ maŋ boɔle ka earthenware,[9][10] A bɛŋɛ a dogebo maaloo sobiri ŋa wa ta la soga a leɛ ba saaŋkompare yipɔge maaloo a Maine paaloŋ poɔ, a bondirii ama diibu e la boma banaŋ dire a logging karenzie pov.[11]
A British banaŋ naŋ da di naaloŋ a New England deme zu da la a Westerners danweɛ soba naŋ de a bondirii ama a wuli a paaloŋ na noba.[12] A noba na meŋa naŋ yi a America paaloŋ poɔ yi la taa ne a pease pudding. Ba de la a molassess bee sugar ( sikyiri) ka are leɛre a marple syrup, bacon, bee ham naŋ are leɛre a bear bɛroŋ. Paaloŋ na zaa naŋ be a America poɔ ka ba di naaloŋ o zu da, maŋ taa la ba bondirii maaloo a toɔraa a irigiŋ kaŋa zaa poɔ, a mine maŋ e la navy meŋa, bɛŋɛ pelaa, ama la ka ba da maŋ de maale ne Massachusetts, Jacob's Cattle ane sogyɛre bɛŋɛ naŋ be a Maine paaloŋ poɔ, ane yellow-eyed beans naŋ be a Vermont paaloŋ poɔ.
Kyɛ ka saadayel mannoo taa la faŋa a kyaare ne a baked beans ŋa ziyiraa meŋa, naŋ yi a cassoulet bee Southern France saaŋkompare yipɔge bɛŋɛ zeɛre , a ama ba maŋ waa ŋaa baked beans naŋ e ba yipɔge bondirii naŋ be a North America, a bondirii ama e la bone ba naŋ d a de a wuli a Europe paaloŋ noba a 1528 yuomo na poɔ.[13] A e la yelmeŋa ka a Bɔrefɔ noba de la ba yɛŋ a soŋ maale ne a bondimaale boma naŋ e a ba saaŋkompare yipɔge naŋ e a amerirca bommaale.[14] A nea a zaa ka a bɛŋɛ lɔre ama ba naŋ maŋ de a maale ne a bondirii ama da e la boma ba naŋ maaala a America poɔ a wagere na a Mayan naaloŋ diibu wagere.
A bondirii ama baked beans, a bɛŋɛ ane bacon da e la boma banaŋ baŋ a medieval England[15][16][17] paaloŋ poɔ. A zama mustard ama banaŋ de eŋ poɔ da yi la gbaŋgbale poɔ a New England a 19th century poɔ, yi la a saaŋkompare 17th century naŋ yi Staffordshire, Engand, a maŋ waa seere,ane mustard, hams, bɛŋɛ, zama, bee leeks. A boma ama banaŋ maŋ de a lantaa a maale ne baked bɛŋɛ a zenɛ. A 19th century a cookbook yi la gbaqgbale a New England poɔ, yaare la te ta United State ane Canada, paaloŋ poɔ.
A Turkey, kuru fasulye yie taa ne a bɛmpelaa zeɛre ba naŋ maŋ de toose a maale ne.
A Saadayel Mannoo a America poɔ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]American baked beans (bɛŋɛ) bondirii ama piilu wagere na baŋ tuuli la a leɛ gaa puori a gaa a 19th century yuomo na poɔ, a yɛlɛ ama la soŋ ka a saadayel a toɔ manne a kyaare ne a bondirii maaloo a yi a Pilgrims, a saŋa la ka a mannoo ŋa meŋa da manne a kyaare a yi a paaloŋ deme meŋa noɔreŋ.
Keith Stavely ane Kathleen Fitzgerald sɛge la wuli ka danseɛ zaa ba kyebe naŋ wuli ka a America paaloŋ noba meŋa la doge a bɛŋɛ ama ne a danseɛŋ pare vuo na ba naŋ mane wuli na., aa ne a zaa ka a bondirii ama maaloo sobie da e la bone banaŋ de tona ne toma, azuiŋ a America poɔ bɛŋɛ dogebo la ba de, a meŋ na baŋ wuli ka ba de la a Bɔrefɔ (English ) kɔkɔre dogebo sobiri meŋ maaale a yii a bɔrefɔ kɔkɔre noba mine naŋ zeŋ a ba poɔ.
Canned baked beans
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Sommo Yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ Albala, Ken (2007). Beans: A History. London: Oxford International Publishers.
- ↑ O'Callaghan, Lauren (9 August 2016). "How are your baked beans really made? Behind the scenes footage at a factory reveals all". Daily Express. Archived from the original on 28 April 2021. Retrieved 10 April 2025.
- ↑ Merrett, Victoria (24 June 2015). Super Grains: Seeds, Pulses, Legumes & Nuts. Chartwell Books. p. 176. ISBN 9780785832164.
- ↑ Michael Sletcher, ed. (2004). The Greenwood Encyclopedia of American Regional Cultures: New England. London: Greenwood Press. pp. 233–235.
- ↑ Addy, Ron (18 August 2018). "Kraft Heinz invests £20m in Wigan plant". Food Manufacture. Retrieved 19 May 2025.
- ↑ Teresa F. Lindeman (25 January 2012). "Heinz brings beans back to U.S." Pittsburgh Post-Gazette. Archived from the original on 15 May 2021. Retrieved 10 September 2019.
- ↑ "GuardianWitness – Cold Baked Beans salad". The GuardianWitness. Archived from the original on 2 October 2017. Retrieved 2 October 2017.
- ↑ Keoke, Emory Dean; Porterfield, Kay Marie (2009). "Beans". Encyclopedia of American Indian Contributions to the World: 15,000 Years of Inventions and Innovations. Facts On File. p. 31. ISBN 9781438109909.
- ↑ Maine Folklife Center. "History of Bean-Hole Beans". University of Maine. Archived from the original on 10 August 2023. Retrieved 15 April 2025.
- ↑ Walter Staib (1999). City Tavern Cookbook: 200 years of Classic Recipes from America's First Gourmet Restaurant. London: Running Press. p. 115.
- ↑ "Common Ground's Bean Hole Beans". Mofga.org. Archived from the original on 7 March 2013. Retrieved 2 November 2012.
- ↑ Michael Sletcher, ed. (2004). The Greenwood Encyclopedia of American Regional Cultures: New England. London: Greenwood Press. p. xviii.
- ↑ "Food History: A timeline". Kid Cyber. Archived from the original on 16 August 2016. Retrieved 16 August 2016.
- ↑ Keith Stavely, Kathleen Fitzgerald (2004). America's Founding Food: The Story of New England Cooking. University of North Carolina Press. pp. 51–58. ISBN 9780807828946.
- ↑ Brears, Peter (1 May 2012). Cooking and Dining in Medieval England. Prospect Books. p. 260. ISBN 9781903018873.
Broad beans were a major field crop in medieval England. Presumably they were eaten fresh in July and August, being boiled with bacon as they were up to the mid-twentieth century." ,""Drawn beans cook as in the first recipe, adding a large onion and a pinch of saffron"
- ↑ Mark McWilliams (2012). "The Story behind the Dish: Classic American Foods: Classic American Foods". Denver, Colorado: Greenwood Press. p. 11. ISBN 9780313385100.
- ↑ Vogler, Penn (October 2024). STUFFED: A HISTORY OF GOOD FOOD AND HARD TIMES IN BRITAIN. Atlantic Books. ISBN 9781838955762.