Agbadza
| Aŋa yitaalombile | folk dance, Ewe music |
|---|---|
| Bezie | Mono Department |
| Country of origin | Benin |
Agbadza Seɛre e la Ewe deme yiele ane seɛre. O e la yiele ane seɛre ba naŋ maŋ seɛre kyɛ yiele zɔɔ poɔ bee ka ba naŋ wa nara na gaa zɔɔre. Agbadza e la zɔɔre seɛre naŋ bebe yuomo yuomo naŋ pare ka ba boɔlɔ ka Atrikpui, Ewe noba naŋ be Volta Region a Ghana poɔ la maŋ seɛre Agbadza seɛre ŋa, gbɛɛ yaga a seɛre maŋ seɛ la Hgbetsotso tigiri bebiri, Anlo noba la maŋ di a tigiri ŋa. A yi a noba bama puoriŋ Togo ane Benin deme naŋ e Ewe noba meŋ maŋ poɔ la a seɛ Agbadza seɛre ŋa a Hogbetsotso tigiri bebiri. A seɛre taa la parɛɛ anuu, 1. Banyinyi e la puoruu ŋmaa lɛ a ko a Ŋmemɛ ane kpeemɛ, 2. Vutsortsor e la a Agbadza seɛre meŋa tɔre, 3. Adzo ba e faŋa seɛre, a wagere ŋa a gaŋga ŋmɛ kpoŋ maŋ ŋmɛ a Gankogui ane Axatse, 4. Hatsatsa e la a saŋa ba naŋ maŋ kyɛ saadayel yieluŋ a ŋmɛ ane a Gankogui ane Atoke ka noba seɛ, 5 Vutsortsor Ŋa la a seɛre baaraa, ba maŋ seɛ o la ta wagere mine. Gankogui e la dɛndɛn bone kaŋa ba naŋ maŋ de kuri a maale ne ka o eŋa gbeleme na kyɛ ka maŋ de dabili a ŋmɛrɛ ne.

A seɛre maŋ baŋ seɛ la kuori zie, pɔge de zie, ane tigi zie, a seɛre ŋa maŋ seɛ la zie na zaa Ewe noba naŋ be. A seɛre ŋa neɛzaa na baŋ te poɔ a seɛ ka banaŋ wa seɛre o la lɛ kyɛ a Ewe noba seɛre zaa na ko neɛ baŋ bone te poɔ a seɛ a lɛ, a seɛre mine bebe ka neɛ ba ta yuomo mine bale bee a be puoruu kaŋa bale poɔ bee a e nensaale booroo kaŋa bale o baŋ seɛ o. A seɛre ŋa noba yaga boɔlɔ o la ka nɔbili seɛre a yi lɛ nɔbili naŋ maŋ wa zanna agebo.
Yiibu zie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Agbadza yiibu zie zɔɔre kaŋa naŋ da iri. A Ewe noba zɔɔ la zɔɔre yaga sɛre ka baŋ wa toɔ zɛŋe a Volta Region a Ghana poɔ leɛ gɛrɛ a kɔmpare seŋ naŋ be a Togo. Sɛre ka ba nare a ba zɔɔzɔɔreba ka gaa zɔɔre, Ewe noba maŋ kyeɛrɛ la yiele kyɛ seɛrɛ ka lɛ vɛŋ ka ba zɔɔzɔɔreba enne yuoro ka noɔ gaa zɔɔ a zɔɔre. A saŋa na ka a seɛre ŋa yuori meŋ pore ka ona la Atrikpui. A seɛre ŋa maŋ meele la Agbadza, kyɛ pampana o ba la seɛre zɔɔre poɔ, pampana ba maŋ seɛ o la zie naŋ e zinoɔ zie. A saŋa ba naŋ da baŋ Agbadza ka o e Atrikpui Ewe deme da maŋ kyɛrɛɛ kyɛ seɛrɛ ka baŋ wa nara ka ba gaa zɔɔre bee ka banaŋ wa zɔɔ zɔɔre baare. A lɛ ba naŋ maŋ seɛrɛ a Agbadza wulo la a Ewe noba pɔpeɛloŋ a 1920 poɔ. azuiŋ Ewe deme de la Agbadza seɛre ka o pɔpɛle deɛne yieluŋ kaŋa, o e la ba yieluŋ nonaa kaŋa Ewe noba naŋ kyɛrɛ kyɛ seɛrɛ ba deɛne kpoŋ zie.
