African Union
| Title | African Union (AU): Convention on Preventing and Combating Corruption |
|---|---|
| Author name string | Kolawole Olaniyan |
| Publication date | Gyɛnoɔre 2004 |
| Language of work or name | Bɔrefɔ |
| Described at URL | https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0020782900009712/type/journal_article |
| Published in | International Legal Materials |
| Volume | 43 |
| Issue | 1 |
| Page(s) | 1-17 |
African Union (AU) yɛ la continental kpɛgɛɛrɛ nɛ pɔge 55 be yɛ member states,[9][10] ni ba yɛ la kpɛ Africa continent so. AU yɛle kpɛ wɔ Sirte Declaration nɛ Sirte, Libya, a September 9, 1999, ka ba yɛle kpɛ la establishment nɛ African Union. Sa union bɛ yɛ kpɛ la officially a July 9, 2002, nɛ Durban, South Africa.[11] AU yɛ kpɛ ka bɛ da replace Organisation of African Unity (OAU), a yɛle kpɛ la a May 25, 1963 nɛ Addis Ababa wɔ 32 governments be yɛle sign. OAU bɛ da kpɛ kpɛ la a July 9, 2002. [12] Sa important decisions zaa nɛ AU yɛre yɛ kpɛ nɛ Assembly of the African Union, a yɛ kpɛ kpɛgɛɛrɛ pɔge be yɛ heads of state ni government be ba kpɛ member states so; ba yɛla meeting two times wɔ year.[1]
AU secretariat – African Union Commission – yɛ la headquarters nɛ Addis Ababa. City a yɛ gbɛgɛɛrɛ wɔ AU yɛ Lagos, Nigeria; nɛ urban area a yɛ tuul la kpɛ bɛ Cairo, Egypt. African Union bɛ kpɛ pɔge bɛɛ 1.3 billion ni ba yɛ la area bɛɛ 30 million km² (12 million square miles), ni ba kpɛ landmarks zaa ka Sahara desert ni Nile river.[13] Languages be ba yɛ official zaa nɛ AU yɛ: Arabic, English, French, Portuguese, Spanish, ni Swahili.[2] Nɛ AU so zaa, ba yɛ bodies official zaa ka Peace and Security Council ni Pan-African Parliament.[1]
Wɔ G20 meeting a ba yɛle kpɛ la nɛ New Delhi, India, wɔ 2023, African Union bɛ kpɛ la sɛ member wɔ G20 group.[14][1]
Pan-African Parliament (PAP)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Da nyɛ daa zɔŋŋ zie kuori nyɛŋ gbɛlaa la African Union. PAP da kpɛ la Midrand, Johannesburg, South Africa. O nyɛ zɔŋŋ kpɛ la 265 bieŋa yeŋɛ nyɛ 55 AU yeliyɛlu. PAP da yel la bie naŋ daŋaa nyɔge kuori yɛlɛ zɔŋŋa kyɛ koŋŋ da yel da bie kpɛŋ zaa kpɔge o zɔŋŋaa. PAP president nyɛ Roger Nkodo Dang la Cameroon.[1]
Assembly of the African Union
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]O nyɛ bie nyɛŋ kpɛɛ zɔŋŋaa kuori la yeliyɛlɛ, da yel da nyɛ gbɛŋ gbɛŋ la AU. O nyɛ zɔŋŋa da bie yɛlɛ taa zɔŋŋa bie kuori PAP. Assembly da nyɛ zaŋ kpɛlɛ la yel da bie zɔŋŋa kpɛɛ kpɛɛ. O kpɛŋɛɛ la zaŋ kpɛlɛŋ kpɛɛ yelɛ yelɛ la consensus ana two-thirds. AU zɔŋŋa zaa da nyɛ Macky Sall, Senegal president.[1]
African Union Commission (ana Authority)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]O nyɛ AU sekretariat, da bie nyɛ 10 commissioners kuori bie na yelɛ. O kpɛ la Addis Ababa, Ethiopia. La European Commission zɔŋŋaa, o nyɛ bie da nyɛ gbɛŋɛ la AU nyɔge zaa kuori o kuori na kpɛlɛ.[1]
Court of Justice of the African Union
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]AU Constitutive Act da yel da bie yelɛ zɔŋŋa bie da kpɛlɛ zɔŋŋa AU treaties. Bie protocol da yɛlɛ la 2003 kuori da nyɛ gbɛŋɛ la 2009. Saa protocol bie zaa yel African Court of Justice and Human Rights, da nyɛ African Court on Human and Peoples' Rights (nɔŋ lɛ). Bie zɔŋŋaa da nyɛ zie yelɛ: general legal zɔŋŋa ana human rights zɔŋŋa.[1]
Executive Council
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]O nyɛ ministers bie da yel la yeliyɛlu. Bie yelɛ nyɔge: foreign trade, social security, food, agriculture, communications, etc. O nyɛ zɔŋŋa Assembly kuori da yelɛ zɔŋŋaa yɛlɛ. O zɔŋŋa chairman nyɛ Shawn Makuyana la Zimbabwe (2015– ).[1]
Permanent Representatives' Committee
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]O nyɛ bie nyɛŋ da bie la AU yeliyɛlu. Bie yelɛ Executive Council yɛlɛ zɔŋŋaa. Bie zɔŋŋa European Union Committee of Permanent Representatives zɔŋŋaa.[1]
Peace and Security Council (PSC)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Bie da yɛlɛ la Lusaka Summit 2001 kuori da kpɛlɛ la 2004. O nyɛ AU zɔŋŋaa bie da nyɛ gbɛŋɛ la kpɛlɛŋ, conflicts, peace building kuori defence policy. O nyɛ 15 members, da bie yel la region lɛ. O nyɛ United Nations Security Council zɔŋŋaa.[1]
Economic, Social and Cultural Council (ECOSOCC)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]O nyɛ advisory zɔŋŋa bie da yel la professionals kuori civic representatives. European Economic and Social Committee zɔŋŋaa. Chairman nyɛ Akere Muna la Cameroon, PALU member.[1]
Specialised Technical Committees
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Abuja Treaty kuori Constitutive Act da yel da bie kpɛlɛ African ministers zɔŋŋa nyɛ. Bie nyɛ yɛzɛ kpɛlɛ. Ten themes da nyɛ:[1]
- Rural Economy kuori Agricultural Matters
- Monetary kuori Financial Affairs
- Trade, Customs, Immigration
- Industry, Science kuori Technology
- Energy, Natural Resources, Environment
- Transport, Communications, Tourism
- Health
- Labour kuori Social Affairs
- Education, Culture, Human Resources
Financial Institutions
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- African Central Bank – Abuja, Nigeria
- African Investment Bank – Tripoli, Libya
- African Monetary Fund – Yaoundé, Cameroon
Bie yɛ zaa kpɛlɛ. Committees kpɛɛ la bie nyɛ gbɛŋɛ. AU da yɛ da kpɛ Afro, one currency.[1]
Health
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Africa CDC (Africa Centres for Disease Control and Prevention) kpɛlɛ la 2016 kuori da yɛ gbɛŋɛ la 2017. Headquarters nyɛ Addis Ababa, Ethiopia.[1]
Human Rights
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]African Commission on Human and Peoples’ Rights kpɛlɛ la 1986. O nyɛ African Charter kuori da nyɛ bie da yel la human rights. African Court on Human and Peoples’ Rights kpɛlɛ la 2006 da kpɛlɛ Commission yɛlɛ. O yɛ da nyɛ kpɛ Court of Justice of the African Union yɛlɛ.[1]
Space
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]African Space Agency kpɛlɛ la 2023. Headquarters nyɛ Cairo.[1]
Energy
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]African Energy Commission kpɛlɛ la 2008. Headquarters nyɛ Algiers.[1]
AU Yeliyɛlu (Member States)
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]All UN yeliyɛlɛ la Africa yɛrɛ kuori African islands nyɛ AU yeliyɛlu. SADR (Sahrawi Arab Democratic Republic) yɛ la AU yeliyɛlɛ. Morocco yɛŋ la AU 1984, daa SADR yɛ la AU yeliyɛlɛ. Morocco zɔŋŋa la AU yeliyɛlɛ yelɛ 30 January 2017.[1]
Somaliland, da Somalia da yel yɛn, yɛ kpɛ AU yeliyɛlɛ la 2005.[1]
Suspensions
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Mali da yɛŋ la AU 19 August 2020 (military coup). AU zɔŋŋa Mali yelɛ 9 October 2020. Mali da yɛŋ baala 1 June 2021 (second coup).[1]
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Guinea yɛŋ la AU 10 September 2021 (coup against Alpha Condé).[1]
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Sudan yɛŋ la AU 27 October 2021 (coup against PM Abdalla Hamdok).
- Burkina Faso yɛŋ la AU 31 January 2022 (coup).
- Niger yɛŋ la AU 22 August 2023 (coup against Mohamed Bazoum; Nigerien crisis).
- Gabon yɛŋ la AU 31 August 2023 (coup against Ali Bongo Ondimba). April 2025, AU Peace and Security Council zɔŋŋa Gabon yɛlɛ.