Afewerk Tekle
Afewerk Tekle (Amharic: አፈወርቅ ተክሌ; 22 Ɔɔtoorebare 1932 – 10 Kyɛpire 2012) da e la Etoopeɛ yielyiele, ka neɛzaa bammo ne a o toma na e Penti a Afereka ane Krista yelnyɔgere meŋ paale .[1]
Nyɔvore Piiluu Ane Toma
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Dɔgebo zie la Ankober, na be Shewa Province, ko eriŋ e Amhara☃☃ dɔgereba Feleketch Yamatawork ane Tekle Mamo, Afewerk baabu zie la Italian toma tommo a zɔɔre gbɛre boyi saŋa . A da tuuro a zɔɔre a 1947, Afewerk teɛroŋ da la ka o da leɛ mɛ an Ethiopia ka ba da voote o ka o da gaa England a te zanne mining engineering. O na da naŋ gaa, Afewerk, ne o sakubitaaba naŋ da gɛrɛ ka ba da te zanne a zannoo, da taa mannewulluu yi Emperor Haile Selassie. Afewerk le boɔloo wulee ka "ka fo taa nimizeeloŋ ne a toma, ky ka fōō leɛ wa a paaloŋ ta wa yeli ko te yi bɛrɛ ane wogiri na o naŋ nyɛ a Europe,bee sobi yɛloŋ sere ba na taa, kyɛ mɔ ka taa gɔɔloŋ ane yɛŋ a tōɔ wa leɛre a Ethiopia".[2]
Afewerk biiluŋ saŋa o da wulee o gɔɔloŋ kyaare yiele ŋmeɛbo, a da maŋ maala enfuomo dankyime zuŋ a teŋԑ poɔ. O na da be Leighton Park Sakuuri, na da e gɔbena sakuuri a England, o karema kaŋa da daanoo la kyaare a o yiele ŋmɛ gɔɔloŋ. A lɛ zuiŋ, Afewerk da leɛre la yi a engineering zannoo a Central School of Arts ane Crafts na be London. O pāā da gaa la Slade School of Art be ka o da zanne paintin, sculpture ane architecture.
O leԑ gaabo a Ethiopia o na da baare a univeniti, Afewerk naa baŋ saŋɛɛ la ministerial toma, kyɛ o da barɛɛ la kyɛ da gaa a Ethiopia ka o te zanne yɛŋ a o meŋɛ teŋɛ ane sāākommo, na da taa saamo a o paintiri poɔ. A 1954, o da taa la a o e-wuluu a Addis Ababa, na be Municipality Hall,[2] na da ko o a vuo ka o da yɔ gaa a Europe yuomo ayi be ka o da zanne lԑnԑԑ ba na maŋ maale tokori kyaane. O meŋ da la zanne la zanno mine a Ethiopian illustrated manuscripts na be British Library, a Bibliothèque Nationale na be Paris ane a Vatican Library.
A Ethiopia poɔ, Afewerk da yuoe studio na be a National Library of Ethiopia. A o nimitɔɔre gaabo da soŋ la a government commissions kyaare murals ane mosaics a St George's Cathedral, Addis Ababa/Ethiopia ane a o bommaale gyamaa da taa la toma a national stamps. O meŋ da piilee ka o maale a sculptures of famous Ethiopians, kyɛ a na wuli ka a monumental statue of Ras Makonnen na be Harrar da baarɛɛ. Gbɛɛ yaga, a 1958 o da maalɛɛ Total Liberation of Africa, na e stained glass a be a Africa Hall ko a United Nations Economic Commission kyaare a Africa in Addis Ababa. A tokori ata da pigee 150 square meters, na da wuli dakore yele kyaare a Africa's yelkore, pampana woore, ane teɛre sonne kyaare dasaŋa Africa's.
A 1961, Afewerk da taa la kpaare kpoŋ kaŋa kyaare Addis Ababa, na wanne a o paintin Maskal Flower na da taa wuluu ko a international exhibitions na be Russia, a United States ane Senegal. Yɔɔbo duoroŋ da soŋɛɛ Afewerk ka o da yɔ a Africa. Ane neŋgyamaa a Africa naŋ na lanna ne a colonialism, Afewerk da taa baroo ne black emancipation a da di wahala kyaare independence. ŋaa da saa la a o paintin a wagere na poɔ, ne yelzu teseŋ Backbones of African Civilization ane African Unity.
A 1964, ona da e a laureate dɛndɛŋ̍ soba ko a Haile Selassie I Prize kyaare Fine Arts. Yi ne a o toŋkpeɛne, Afewerk da nyɛ la boɔloo kyaare a exhibition na be Moscow yi a be ka o da gaa Soviet Union a da tge kanne. A American gɔbena da iri la o noɔre ne boɔloo kyaare a one man exhibitions na be Washington, D.C., ane New York ane a karema mine yɔɔbo a American universities. Additional international exhibitions na be a Senegal, Turkey, Zaire, a United Arab Republic, Bulgaria, Munich, Kenya ane Algeria.
Yi yelyaga a 1970s, Afewerk da paalԑԑ ka ba maala murals ane mosaics korɔ a public ane a puoruu yie na zaa na peԑle a Ethiopia, te paale a mural Last Judgement na be Adigrat Cathedral a Adigrat, Tigray. A 1977, o paintin Unity Triptych la da di a gold medalna be a Algiers International Tigiri.

A 1980s piiluu saŋa te da nyԑ la wuluu na be a Moscow ane wuluu na be Bonn. A 1981,o paintin Self-portrait da la a tondɛndԑŋ soba na e a African yielyiele na da kpԑ a permanent collection a Uffizi Gallery, Florence, Italy.
A 1997, o da wulee a Biennale na kyaare a Aquitaine, France, a da e a wederɛ kyɔɔtaa-dire a teŋgbulli zaa kyakya. O meŋ da nyɛ la iruuŋ kyaaare a Laureate na be a Biennale na da vɛŋ ka o da e mɛmba kyaare a French International Academy of Arts.
Afewerk Tekle e la mԑmba a Russian Academy of Arts, azuiŋ o da e la a dɛndɛŋ African mɛmba a 1983. O kpeɛrɛ la Addis Ababa kyԑ meŋ la taa yiri kaŋa na be a Hawassa a Sidama Region naŋ peɛle Lake Hawassa.
Kũũ Yeltare
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Afewerk Tekle da kpie a 10 April 2012 yi puɔ baaloŋ natere na da vɛŋ ka o da gaŋ someŋɛ asibiti na be Addis Ababa ka ba da uu o a yare naŋ be a Holy Trinity Cathedral a Addis Ababa. Afewerk's negyamaa a tendaa zaa poɔ da wa la a o kuori, ane a national committee-arranged funeral.
Toŋkaare mine
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Ras Mekonnen Monument
- Altar cross (1959) at Royal Chapel in the Tower of London, England
- Murals and paintings at St George's Cathedral (Addis Ababa)
- Maskal Flower (1961)
- Total Liberation of Africa (1961) in Africa Hall, Addis Ababa
- The Last Judgment (1970) mural in Adigrat Cathedral, Tigray
- The victory of Ethiopia (1979) at the Hero Centre in Debre Zeyit
- The Chalice and the Cross in the Life of the African People (1997) zannoo naŋ kyaare stained glass na kpɛ a Biennale of Aquitaine
ziiri mine sommo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Pankhurst, Richard and Rita Pankhurst. In memoriam Afäwärq Täkle (1932–2012). Aethiopica 15 (2012), 247–253.
- Tadias online article
- Afewerk Tekle website Archived showing his work, home, and studio at Villa Alpha
- Harlequin-mondial, French dealer handling Tekle's work
- Obituary by Richard and Rita Pankhurst, published in Aethiopica 15, 2012.